Corfu Blogs » ΚΥΜΒΑΛΑ » Όλα τα μπλογκ του νομού Κέρκυρας με μια ματιά

00:25

Με ρώτησες Bambola "εάν υπάρχουν σήμερα αισθήματα". Το κακό δεν είναι η ερώτηση αλλά ότι υποπτεύομαι πως εσύ πλέον έχεις παραιτηθεί από την ανάγκη να νιώσεις…. Και αυτό , εάν πράγματι έτσι συμβαίνει, είναι το χειρότερο απ΄ όλα,. Άκου λοιπόν τι πιστεύω εγώ.

Εγώ λοιπόν πιστεύω ότι υπάρχουν ακόμη και σήμερα αισθήματα. Απλά οι άνθρωποι είναι πλέον πιο απομονωμένοι απ' ότι παλαιότερα, ο ένας από τον άλλον, με αποτέλεσμα να υπάρχει μια επιφυλακτικότητα στην εκδήλωση κάποιων συναισθημάτων. Πλούτος συναισθημάτων όμως, υπάρχει μέσα σε κάθε ψυχή. Απλά πρέπει να βρεις το κατάλληλο κλειδί για να την ξεκλειδώσεις. Ανέκαθεν υπήρχε η εκμετάλλευση, το βόλεμα, το συμφέρον, ανάμεσα στης ανθρώπινες σχέσεις. Απλά εμείς δεν το βλέπαμε διότι δεν μας απασχολούσε τότε Τώρα όμως που τα ζούμε στην καθημερινότητα μας ,μας φαίνονται τόσο πολλά. Υπάρχουν άνθρωποι με όλη τη σημασία της λέξεως, Ας μην τα ισοπεδώνουμε όλα. Μην κάνουμε το λάθος και σκεφτόμαστε ότι πλέον δεν υπάρχουν άνθρωποι με συναισθήματα, γιατί τότε ,εμείς οι ίδιοι θα γίνουμε αναίσθητοι. Ας προσπαθήσει ο καθένας από την μεριά του να αφήσει τα αισθήματα του ελεύθερα, χωρίς φόβους και φραγμούς , και τότε τα πράγματα θα τα βλέπουμε με άλλο μάτι. Το πιο χειρότερο είναι τελικά η σιωπή …Τα θάβεις μέσα σου και κάνεις κακό μόνο του εαυτού σου… Όταν βγάζεις προς τα έξω αυτό που νοιώθεις τότε νιώθεις πολύ καλύτερα με τον εαυτό σου. Νιώθεις πολύ πιο ελεύθερος. Όταν κρατάς κάτι μέσα σου, το μόνο που καταφέρνεις είναι να πνίγεσαι συναισθηματικά. Δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο από το ρίσκο...Από το να σε βασανίζουν τα συναισθήματα , καλύτερα να τα λες, να μιλάς στους ανθρώπους που σε ενδιαφέρουν. Το πολύ - πολύ να σε απορρίψουν... Θα στεναχωρηθείς αλλά θα πας παρακάτω. Αυτό είναι το μόνο σίγουρο....

Αυτά τα λίγα και είμαι βέβαιος ότι θα τα καταλάβεις. Τα υπόλοιπα όταν θα πάμε για καφέ. Άκου και ένα ωραίο τραγούδι μιας και μιλάμε για αισθήματα..

Και επειδή ξέρω ότι είσαι αρκετά εγωίστρια και πεισματάρα, άκου άλλο ένα ωραίο τραγούδι..

Και άκου και την Bambola στα ιταλικά και στα ελληνικά....

Περισσότερα... »

18:28

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΟΚΡΑΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ...

» ΚΥΜΒΑΛΑ

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΟΚΡΑΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗ ΤΕΧΝΗ

ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΝΕΙΝ

Όταν βρέθηκα αντιμέτωπος με την ανοιχτή συζήτηση για το μέλλον των κοινωνιών μας, ιδίως μετά την ‘εμφάνιση του μετανθρώπου’ είχα την αίσθηση ότι θέλω να δηλώσω την ένστασή μου για όποια ολοκληρωτική και καταχρηστική εφαρμογή των επιστημονικών επιτευγμάτων στην καθημερινή ζωή. Μέσα μου αναδύθηκαν μνήμες από ότι ουτοπική και αντιουτοπική λογοτεχνία έχω διαβάσει, σκηνές από κινηματογραφικές ταινίες όπως το Bladerunner, το Brazil και το Matrix και κείμενα ανθρωπιστών που ‘καταράστηκαν’ την τεχνολογία και αφιερώθηκαν στην τέχνη, την ηθική, την ανθρώπινη ύπαρξη.

Σαν να συγκρούονταν δυό εντελώς αταίριαστα μεταξύ τους μοντέλα ανθρώπινης δραστηριότητας. Από τη μία, η ελεύθερη, ανοικτή και δημιουργική δραστηριότητα των ανθρώπων που στηρίζεται στην ανεπανάληπτη ιδιαιτερότητα, το ελεύθερο παιχνίδι της φαντασίας και την ανατροπή. Από την άλλη η ανθρώπινη δραστηριότητα η υποταγμένη σε έναν αυστηρό στόχο, περιορισμένη στην επαναληπτική αναπαραγωγή του ίδιου και του αυτού αποτελέσματος με την μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια και η οποία στηρίζεται στην αυστηρή εκπαίδευση, την πειθαρχημένη δεξιοτεχνία, την πρόγνωση και τον ορθολογισμό. Όταν μάλιστα προσπαθήσει κανείς να εξάγει από τα παραπάνω τον τρόπο ζωής που υποδηλώνουν, τότε συνειδητοποιεί ότι το πρώτο μοντέλο τείνει προς την ελεύθερη από συμβάσεις και ανάγκες διαβίωση – που στην κοινή γνώμη συνδέεται με την ελίτ κάθε κοινωνίας, ενώ το δεύτερο τείνει στην υποταγμένη σε αμείλικτες ανάγκες ρουτίνα της καθημερινότητας – που στην κοινή γνώμη συνδέεται με την αποξενωμένη εργασία και τις ανθρώπινες μάζες των σύγχρονων πόλεων.

Ακολουθώντας λοιπόν αυτόν τον ειρμό δεν υπάρχει καμία άλλη περίπτωση παρά να ταχθεί κανείς υπέρ την μιας ή της άλλης άποψης, εκτός και αν αντιμετωπίσει εξ αρχής την παραπάνω αντίθεση ως δίπολο – έναν σύγχρονο μύθο δηλαδή με την λειτουργική έννοια του όρου. Αυτό θα προσπαθήσω να σας μεταφέρω με αυτήν εδώ την παρουσίαση, κυρίως γιατί δεν υπάρχει κανένας λόγος να δεχόμαστε προκατασκευασμένα και αδιέξοδα διλήμματα που οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια στην υποτίμηση και την απόρριψη πλευρών της ύπαρξής μας, χωρίς προηγουμένως να συνειδητοποιήσουμε την αξία που έχουν για μας.

Αυτή η διλημματική μορφή της σύγχρονης σκέψης δείχνει ότι από τη μια βρισκόμαστε ίσως μπροστά σε κρίσιμες αποφάσεις, από την άλλη δείχνει ότι ως πολιτισμός δεν έχουμε μάθει να προχωρούμε σε συνθέσεις αλλά, συχνά, εξαναγκαζόμαστε σε αποκλεισμούς και θυσίες. Αυτό επιβεβαιώνει και ο απλουστευτικός τρόπος με τον οποίο παρουσιάζουμε τις δύο πλευρές ενός διλήμματος, καλό - κακό, σωστό - λάθος, προοδευτικό – συντηρητικό, επιστημονικό – αντιεπιστημονικό κλπ.

Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες για τους οποίους συμβαίνει και στο παραπάνω δίλημμα να εμφανίζονται δύο ακραίες ρητορικά πλευρές είναι γιατί η τεχνολογία τα τελευταία χρόνια προσλαμβάνεται ως ταυτόσημη με την επιστήμη (εξ ου και ο όρος τεχνοεπιστήμη). Να ξεκαθαρίσουμε επίσης ότι το ίδιο ακριβώς ισχύει και για τις επιστήμες του ανθρώπου αλλά και τις λεγόμενες ανθρώπινες τεχνολογίες (όπως αυτές εφαρμόζονται στην διοίκηση, την εκπαίδευση, την οργάνωση της παραγωγής, την υγιεινή κλπ). Θεωρείται δηλαδή ότι οι επιστημονικές προδιαγραφές κυριαρχούν σε τέτοιο βαθμό πάνω στην τεχνική παραγωγή, η τεχνολογία δηλαδή έγινε τόσο επιστημονική που είναι αδύνατο να διαχωριστεί από την επιστήμη. Θεωρούμε χωρίς δεύτερη σκέψη, λοιπόν ότι τα τεχνικά επιτεύγματα είναι δείκτεςεπιστημονικής προόδου. Περιβάλλουμε με αυτόν τον τρόπο τα τεχνικά επιτεύγματα με τον μανδύα της επιστημονικότητας, άρα με την αίσθηση ότι είναι αδιάψευστα στοιχεία της καθαρής, της μίας και μοναδικής αληθινής πραγματικότητας. Αυτή η πλατιά διαδεδομένη άποψη μας οδηγεί πολλές φορές να αντιλαμβανόμαστε τις διάφορες τεχνολογικές εφαρμογές ως μονόδρομο και την τεχνογνωσία ως πανάκεια για κάθε πρόβλημα (το γνωστό πλέον σε όλους και εμπορεύσιμο know-how).

Αυτή η οπτική υποτιμά και την σχετικά αυτόνομη ανάπτυξη της τεχνολογίας, αλλά πολύ περισσότερο υποτιμά και περιορίζει την ίδια την επιστήμη ως ανθρώπινη δραστηριότητα. Αυτό που μας ενδιαφέρει όμως εδώ είναι να συνειδητοποιήσουμε ότι η επιστήμη αποτελεί μέρος του συνόλου των ανθρώπινων σχέσεων, ότι παράγεται κοινωνικά, ότι στην ανάπτυξή της συντελούν διάφοροι αστάθμητοι και απρόβλεπτοι παράγοντες και ότι κυρίως εκφράζει την ικανότητα που έχει κάθε πολιτισμός να μαθαίνει για την φύση και τον εαυτό του. Αν λοιπόν κατανοήσουμε ότι η επιστημονική γνώση είναι ένα κοινωνικό, πολιτισμικό δημιούργημα τότε θα μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε την τεχνολογία όχι ως ‘Μέγα Ιεροεξεταστή’ ή εκφραστή του ολοκληρωτισμού και του κοινωνικού αδιεξόδου, αλλά ως εργαλείο. Από την άλλη μπορούμε να αναρωτηθούμε με άλλους όρους για την προσωπική σχέση που μπορεί να έχει ο καθένας μας με όλα αυτά.

Θέλοντας λοιπόν να απελευθερωθώ με αυτόν τον τρόπο από το δίλημμα ‘ανθρωπισμός ή τεχνολογία’ κατέληξα και στον τίτλο αυτής της παρουσίασης. Μιλάμε για τις ανθρώπινες σχέσεις γιατί μέσα από αυτές ενοποιούνται όλα τα παραπάνω ερωτήματα. Η μελέτη των ανθρωπίνων σχέσεων δεν προέκυψε ξαφνικά. Η φύση και οι ανθρώπινες σχέσεις αποτελούσαν ανέκαθεν τα κατεξοχήν αντικείμενα ενασχόλησης των σοφών. Από την αρχαιότητα ακόμη, η γνώση της φύσης θεωρήθηκε δυνατή ως αντικειμενική παρατήρηση, ‘καθαρή’ από προσωπικές ή κοινωνικές αξίες. Οι ανθρώπινες σχέσεις αντίθετα θεωρήθηκαν ανέκαθεν αντικείμενο φιλοσοφικής, ηθικής, θεολογικής ή πολιτικής διαπραγμάτευσης και μέχρι πολύ πρόσφατα ήταν αδιανόητη η αποσύνδεσή τους από αξίες και ιδεώδη που πολλές φορές προβλήθηκαν ως απόλυτα και πανανθρώπινα. Για αυτό τον λόγο η γνώση γύρω από τις ανθρώπινες σχέσεις είχε κυρίως ως πηγή της τους κοινωνικούς θεσμούς και κανόνες.

Η ιστορική ανάπτυξη, η βιομηχανία και η ταχύτατη μαζικοποίηση των ανθρώπινων κοινωνιών αποτέλεσαν την κύρια αιτία για την εμφάνιση των επιστημών του ανθρώπου και της πεποίθησης ότι η αντικειμενική γνώση των ανθρώπινων σχέσεων, η καθαρή από αξίες και ιδεώδη δηλαδή παρατήρησή τους είναι δυνατή αν χρησιμοποιήσει κανείς τις κατάλληλες μεθόδους. Δημιουργήθηκε λοιπόν ένα ευρύτατο πεδίο ανάπτυξης τεχνικών μέτρησης φαινομένων και μεθόδων που εγγυώνται την προβλεπτική εγκυρότητα των επιστημονικών θεωριών σε επιστήμες οι οποίες ασχολούνται αποκλειστικά με τον άνθρωπο, αλλά αντλούν την μεθοδολογία τους από τις φυσικές επιστήμες. Κύριος στόχος αυτής της γνώσης είναι ο εξορθολογισμός των ανθρώπινων σχέσεων - μια ‘τεχνοκρατική κοινωνία’.

Τις τελευταίες δεκαετίες, ωστόσο η τάση ακόμα και ανάμεσα στους φυσικούς επιστήμονες είναι να εγκαταλείψουν την ιδέα του επιστήμονα ως ‘έξωθεν αντικειμενικού παρατηρητή’. Η ιδέα τουανθρώπου ως συμμετέχοντα έρχεται από την ανάπτυξη της θερμοδυναμικής και έχει ως εξής:Ο κόσμος είναι ένα σύστημα υπό κατασκευή, στο οποίο η ανθρωπότητα έχει μια σεμνή συνεισφορά(I.Prigogine). Αυτή η επιστημολογική αλήθεια είναι που κάνει τους φυσικούς επιστήμονες και τους τεχνικούς να ενδιαφέρονται όλο και περισσότερο για την κατανόηση, την πρόβλεψη και την μοντελοποίηση των ανθρωπίνων σχέσεων (κυβερνητική, ρομποτική, τεχνητή νοημοσύνη κ.α.). Πρόσφατα μάλιστα εμφανίστηκαν οι όροι ‘τεχνητή πραγματικότητα’ και ‘τεχνητή κοινωνία’.

Χωρίς να υπάρχει μια ουσιαστική σύγκλιση ή ένας βαθύς διάλογος ανάμεσα στις λεγόμενες δύο κουλτούρες (R.Snow) την ‘ανθρωπιστική’ και την ‘φυσικοτεχνική’ είναι αδύνατο να υπερκεραστεί η ‘κούραση από την ανθρώπινη φύση’ (μετάνθρωπος - τεχνοάνθρωπος), αλλά και η επιμονή στην τελεολογική ανάπτυξη του ανθρώπου και την εσχατολογία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της έλλειψης διαλόγου είναι η αντιουτοπική λογοτεχνία και ο κινηματογράφος που εκφράζουν την υπαρξιακή αγωνία κυρίως μεμονωμένων προσώπων και την - συνήθως αδιέξοδη - αντίστασή τους στην ολοκληρωτική επιβολή της επιστημονικότητας και του ορθολογισμού.

Η ανάπτυξη της φιλοσοφίας, ιστοριογραφίας, κοινωνιολογίας, και της ψυχολογίας της επιστήμης ωστόσο, κάνει όλο και πιο σαφές ότι η καθαρή και αντικειμενική επιστημονική γνώση είναι περισσότερο ένα ιδεώδες παρά μία πραγματικότητα: η επιστημονική γνώση και η τεχνολογία είναι ένα συλλογικό πολιτισμικό προϊόν – με άλλα λόγια ένα ακόμη προϊόν ανθρώπινων σχέσεων (Knorr-Cetina & Mulkay, Latour).

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ: NEWTON, KEPLER, HILLMAN

Αυτή η οπτική μεταφέρει την δημιουργικότητα και το απρόβλεπτο που μπορεί να αποτελεί εφεύρεση ή καινοτομία από το κεφάλι μιας εξιδανικευμένης και αφηρημένης διάνοιας στην καθημερινή πρακτική εκατομμυρίων ανθρώπων, στην καθημερινή συναναστροφή μας, στους τρόπους που σχετιζόμαστε. Με άλλα λόγια ακόμα και στο πιο ολοκληρωτικό πλαίσιο η σταδιακή ανάπτυξη δικτύων σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων είναι ικανή να νοηματοδοτήσει εναλλακτικές ερμηνείες της πραγματικότητας (Bruner, Harré).

Η Ομαδική Ανάλυση ως ψυχοθεραπεία αλλά και ως φιλοσοφία αποτελεί εναλλακτική πρόταση για την ανάπτυξη ανθρώπινων σχέσεων στηριγμένων στις αρχές της εκπαίδευσης του Εγώ εν δράσει (Ego training in action), της διορθωτικής συναισθηματικής εμπειρίας και της ανάπτυξης του μητρικού πλέγματος (matrix) των σχέσεων όλων των μελών της ομάδας μέσω της διαπροσωπικής (interpersonal) και διαμεσοπροσωπικής (transpersonal) επικοινωνίας. Αναδεικνύει την δυναμική ως το πιο αναγκαίο και το πιο δημιουργικό χαρακτηριστικό της ανάπτυξης υγιών ανθρώπινων σχέσεων.

Αντίστοιχα, οι μεσαίες και μεγάλες ομαδικοαναλυτικές ομάδες (De Maré), αποτελούν έναν μοναδικό τρόπο για ισότιμη συμμετοχή στην παραγωγή πολιτισμού, για την ακρίβεια ιδιοπολιτισμού (idioculture) μέσω του διαλόγου, σε διαδικασίες ανοικτές στην ιδιαίτερη συνεισφορά του κάθε μέλους, ικανές να πραγματεύονται το απρόοπτο και να αποδέχονται το καινούργιο.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Agazzi, E. (1998) ‘From Technique To Technology: The Role Of Modern Science’, Techné: Journal of the Society for Philosophy and Technology , 4(2), URL: [scholar.lib.vt.edu]

Bruner, J. (1997) Πράξεις νοήματος. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

De Maré (1994) The Median Group. Kith, Kin and Koinonia. London: Karnac Books.

Di Trocchio F. (1999) Αλλοπαρμένες Μεγαλοφυΐες. Ιδέες και Άνθρωποι που δεν Έγιναν Κατανοητοί από την Επιστήμη. Αθήνα: Εκδόσεις Π. Τραυλός.

Foucault, M. (1991) Η Μικροφυσική της Εξουσίας. Αθήνα: ύψιλον / βιβλία.

Fuller, S. (1995) ‘A Tale of Two Cultures and Other Higher Superstitions’, History of the Human Sciences, (1):115-125.

Harré, R. (1993) Social being. Oxford: Blackwell.

Hübner, K. (1998) ‘Philosophy Of Modern Art And Philosophy Of Technology’, Techné: Journal of the Society for Philosophy and Technology , 4(1), URL: [scholar.lib.vt.edu]

Knorr-Cetina K.D. & Mulkay M. (eds.) (1983) Science observed: Perspectives on the social studies of science. London: SAGE.

Latour, B. (2000) Ουδέποτε υπήρξαμε μοντέρνοι. Δοκίμιο συμμετρικής ανθρωπολογίας. Αθήνα: Σύναλμα.

Paquot T. (1998) Η ουτοπία ή το παγιδευμένο ιδεώδες. Αθήνα: SCRIPTA.

Prigogine, I. (2000) ‘The networked society’, Journal of World-Systems Research, VI (3):892-898.

Rose, N. (1989) Governing the soul. The shaping of the private self. London: Routledge.

Sloman A. (1995) ‘A Philosophical Encounter’ In Proceedings 14th International Joint Conference on AI Montreal, August 1995, URL: [www.cs.bham.ac.uk]

Wartofsky M.W. (1979) Models. Representation and the Scientific Understanding. Boston: Reidel Publ.Co.

Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΕΝΣΤΙΚΤΩΝ ΤΟΥ WILLIAM MAC DOUGALL

Σύμφωνα με τον W. Mac Dougall τα ένστικτα θα πρέπει να θεωρούνται αιτία οποιασδήποτε συμπεριφοράς. Τα ένστικτα είναι εκείνοι οι μηχανισμοί που πραγματώνουν σε εμπειρικό επίπεδο την γενική τάση ανθρώπων και ζώων να προσηλώνονται σε κάποιο στόχο δίχως επίγνωση της φύσης του και συχνά δίχως όφελος ή ευχαρίστηση. Αυτό ονομάστηκε από τον Mac Dougall HORME από την ελληνική λέξη ορμή. Παρ’ όλη την “βιολογίστικη” προσέγγισή του είναι φανερή η αντίθεσή του με την κυρίαρχη εκείνον τον καιρό συμπεριφοριστική αντίληψη της αυτονομίας της συμπεριφοράς και την παραίτηση από την διερεύνηση οποιοδήποτε βαθύτερων αιτιών της.

Η ορμή κατά Mac Dougall είναι εκείνη η ασυνείδητη κινητήρια δύναμη που μπορεί να εξηγήσει την ανθρώπινη πρόοδο και την κοινωνική συμπεριφορά των ανθρώπων. Τέτοια συμπεριφορά δεν είναι άλλη από την συμπεριφορά σε ομάδες γενικώς (από την οικογένεια μέχρι το στρατό ή το κράτος). Η ορμή πραγματώνεται με τα ένστικτα τα οποία ενίοτε αναφέρονται και σαν κλίσεις ή και τάσεις. Κάθε άνθρωπος κατέχει ένα “ρεπερτόριο” ενστίκτων που διαμορφώνεται στην βάση των ιδιαίτερών του ψυχοφυσιολογικών χαρακτηριστικών ή - όπως τα αντιλαμβάνεται ο Mac Dougall - των κληρονομικά διατεθειμένων καναλιών εκτόνωσης της νευρικής ενέργειας. Κάθε ένστικτο έχει τρεις λειτουργικές δυνατότητες την αισθητική (αποδοχή ερεθισμάτων), την κεντρική (συναισθηματική αξιολόγηση) και την κινητική. Έτσι ότι συμβαίνει στην συνειδητή μας ζωή βρίσκεται σε συνεχή και άμεση εξάρτηση από αυτές τις ασυνείδητες αρχές.

Εσωτερική ψυχολογική έκφραση των ενστίκτων αποτελούν τα συναισθήματα. Η σχέση τους με τα ένστικτα είναι τυπολογική και συστηματική. Αυτό σημαίνει ότι τα συναισθήματα κατηγοριοποιούνται ανάλογα με τα ένστικτα που τα δημιουργούν. Ξεχωρίζει κατ’ αυτόν τον τρόπο επτά (7) ζεύγη ενστίκτων - συναισθημάτων:

· Το ένστικτο της μάχης και τα συναισθήματα του θυμού και του φόβου

· Το ένστικτο της φυγής και το συναίσθημα της αυτοσυντήρησης

· Το ένστικτο της αναπαραγωγής του είδους και το συναίσθημα της ζήλιας καθώς και της γυναικείας ντροπαλότητας

· Το ένστικτο της κατάκτησης και το συναίσθημα της ιδιοκτησίας

· Το ένστικτο του “χτισίματος” και το συναίσθημα της δημιουργίας

· Το αγελαίο ένστικτο και το συναίσθημα του να ανήκεις κάπου (ταυτότητα)

Αυτά τα ζεύγη ευθύνονται για την δημιουργία των κοινωνικών θεσμών όπως οικογένεια, εμπόριο, πόλεμος κ.α. Κατά τον Mac Dougall δηλαδή, η κοινωνία και οι ανθρώπινες ομάδες προϋπάρχουν της ατομικής συνείδησης αφού δημιουργούνται ενστικτωδώς και ακολουθούν “φυσικούς δρόμους” ανάπτυξης

( ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ - BLOG )

Περισσότερα... »

18:15

ΠΕΡΙ ΣΥΚΟΦΑΝΤΙΑΣ..... ...

» ΚΥΜΒΑΛΑ

ΠΕΡΙ ΣΥΚΟΦΑΝΤΙΑΣ.....

Την εποχή που ήταν νομοθέτης ο Σόλωνας είχε απαγορεύσει με νόμο στους Αθηναίους την εξαγωγή αγροτικών προϊόντων στις άλλες πόλεις κράτη εκτός από το ελαιόλαδο . Κάποιοι ισχυρίζονται ότι δεν επιτρεπόταν τότε και η πώληση σύκων . Όποιος λοιπόν ενημέρωνε τους άρχοντες ,για αυτούς που έβγαζαν παράνομα σύκα από την Αττική , αυτός ονομαζόταν συκοφάντης και η πράξη του συκοφαντία .

Το γνωρίζεται ότι το συκώτι και η συκοφαντία παράγονται , από το σύκο τον καρπό της συκιάς ;

Το ήπαρ , το συκώτι , ανέκαθεν οι Έλληνες το θεωρούσαν έδρα παθών : Θυμού (μου έπρηξες το συκώτι) , φόβου (μου ΄κοψες τα ήπατα) , τρυφερότητας (ηπάτιον εμού , σπλάχνο μου) . (Νίκος Βαρδιάμπασης Συγγραφέας - Ιατρός) .

470 - 399 π.χ.

*Ο κακόλογος σκοτώνει την τιμή ενός ανθρώπου, ενώ ο φονιάς τη ζωή, αλλά επειδή η τιμή είναι ανώτερη από τη ζωή, η κακολογία είναι σοβαρότερη από τον φόνο, γιατί ο φονιάς σκοτώνει με μεγάλο κίνδυνο της ζωής του μόνο τους ζωντανούς, ενώ οκακόλογος με μια κουβέντα του και με μεγάλη ασφάλεια σκοτώνει και ζωντανούς και πεθαμένους* . (Σωκράτης από Αθήνα) .

περ. 400 - 325 π.χ.

*Απ΄ τα άγρια θηρία το χειρότερο δάγκωμα το κάνει ο συκοφάντης , από τα ήμερα οκόλακας*. (Διογένης από τη Σινώπη).

470 ή 460 - περ. 370 π.χ.

*Το μαχαίρι κόβει , αλλά η συκοφαντία χωρίζει φίλους* . (Δημόκριτος από Άβδηρα) .

περ. 640 - 546 π.χ

*ΜΗ ΔΙΑΒΑΛΛΕΤΩ ΣΕ ΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΠΙΣΤΕΩΣ ΚΕΚΟΙΝΩΝΗΚΟΤΑΣ* . Ησυκοφαντία να μη σε κάνει να χάνεις την εμπιστοσύνη σου , από εκείνους με τους οποίους συναλλάσσεσαι . (Θαλής ο Μιλήσιος) .

*Μην κακολογείς (ή συκοφαντείς) τους κοντινούς (διπλανούς) σου γιατί διαφορετικά θα ακούσεις πράγματα που θα σε λυπήσουν . (Χίλων από Σπάρτη)

*Μην κακολογείς τον νεκρό*. (Χίλων).

Ο Σπαρτιάτης Θεαφίδας ακόνιζε κάποτε το ξίφος του . Κάποιος άλλος τον ρώτησε , αν είναι κοφτερό .

*Πιο κοφτερό και από την συκοφαντία* , απάντησε εκείνος .

384 - 322 π.χ.

Πληροφορήθηκε ο Αριστοτέλης από κάποιον ότι μερικοί τον συκοφαντούσαν . Οφιλόσοφος απάντησε: *Καθόλου δεν με νοιάζει. Όταν είμαι απών, δέχομαι ακόμα και να με μαστιγώνουν* .

Ο Αίσωπος από τη Μ. Ασία πληροφορήθηκε κάποτε ότι κατά τη διάρκεια της απουσίας , ότι κάποιος από τους φίλους του τον συκοφάντησε .

*Αυτό δε με πειράζει καθόλου απάντησε . Κατά τη διάρκεια της απουσίας μου του επιτρέπω ακόμα και να με σπάζει στο ξύλο* .

Κάποιος είπε στον Αίσωπο από Μ. Ασία *Για εσένα λένε τρομερά πράματα* και του τα είπε όλα όσα είχε ακούσει. Ο Αίσωπος απάντησε: *Δολοφόνοι δεν είναι εκείνοι που φτιάχνουν τα μαχαίρια, αλλά εκείνοι που τα χρησιμοποιούν. Έτσι και τώρα: δε μεκακολογούν οι συκοφάντες, αλλά εσύ που χρησιμοποιείς τις συκοφαντίες τους.*

Τι είναι σωστή ομιλία;

Αποχή από τη ψευτιά , αποχή από τη συκοφαντία , αποχή από το κουτσομπολιό , αποχή από την αγένεια . (Βουδιστική εντολή) .

Κάλιο να σου βγει το μάτι παρά το όνομα. (Του Λαού).

Μπορεί να μη μπήκε το καρφί αλλά η τρύπα μένει. (Του Λαού).

Τα καρποφόρα δέντρα πετροβολούνται (Του Λαού) . Αυτός που αξίζει συκοφαντείται και πετροβολείται .

Τα ίχνη απ’ το πόδι σε λίγο θα εξαφανιστούν, αλλά τα ίχνη από την γλώσσα, μπορούν να μείνουν για πάντα . (Αγγλική παροιμία) .

Πολλά αστέρια δεν μπορούν να κρυφτούν από ένα μικρό σύννεφο . (Μαορί παροιμία) .

*Η συκοφαντία συνήθως χτυπάει τους άξιους ανθρώπους, όπως τα σκουλήκια ρίχνονται επάνω στα καλύτερα φρούτα* . (Τζ. Σουίφτ) .

*Οι επιδέξιοι κόλακες συνήθως είναι όχι και λιγότερο επιδέξιοι συκοφάντες* .(Ναπολέοντας) .

*Αν κάποιος σε συκοφαντεί, άφησε τη ζωή σου να τον διαψεύσει* . (Τζ. Μπράουν) .

*Η καλύτερη απάντηση στη συκοφαντία είναι η σιωπηλή περιφρόνηση* . (Ι. Έγκελ) .

Να συκοφαντήσεις έναν έντιμο άνθρωπο είναι το ίδιο εύκολο, όπως και να σκοτώσεις εκείνον που κοιμάται. (Α. Κοτσέμπου) .

*Κάνω ότι μπορώ από αυτά που ξέρω , βάζω τα δυνατά μου . Και θα συνεχίζω να κάνω το ίδιο μέχρι το τέλος . Αν αποδειχτεί στο τέλος ότι έχω δίκιο , όλα όσα έχουν ειπωθεί για μένα δεν θα έχουν καμία σημασία . Αν αποδειχτεί στο τέλος ότι έχω άδικο και δέκα Άγιοι να ορκίζονται πως είχα δίκιο , δεν θα καταφέρουν τίποτα*. (Α. Λίνκολν) .

Η συκοφαντία είναι σαν την ενοχλητική σφήκα: αν είσαι σίγουρος σκότωσε την με μια αποφασιστική κίνηση αμέσως. Αν όχι, μην προσπαθείς να την διώχνεις, γιατί θα σου επιτεθεί με μεγαλύτερη μανία. (Ν. Σαμφόρ) .

*Η συκοφαντία είναι αδιάφορη προς τους τιποτένιους* . (Ο. Μπαλζάκ) .

(ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ Μετρον Αριστον.gr )

Περισσότερα... »

18:06

Η ποίηση στον Πλάτωνα: ...

» ΚΥΜΒΑΛΑ

Η ποίηση στον Πλάτωνα: Ίων και Πολιτεία

Ι

Στην παρούσα σύνοψη των απόψεων του Πλάτωνα για τους ποιητές και την ποίηση εν γένει, συμποσούνται οι σχετικές αναφορές του στον Ίωνα και στο II, III και Χ βιβλίο της Πολιτείας.Απώτερος στόχος είναι να επιχειρηθεί ένας αδρός σχολιασμός των θέσεών τού Αθηναίου φιλοσόφου, σε κάθε ένα από τα εν λόγω βιβλία και να ιχνηλατηθεί μία ελλειπτική, αλλά ως το δυνατόν αντιπροσωπευτική, διαδρομή των απόψεών του.

Τα κυριότερα σημεία στα οποία εστιάζεται ο κριτικός στοχασμός του Πλάτωνα είναι: α) οι γνώσεις και οι ικανότητες των ποιητών, β) η παιδαγωγική αξία της ποίησης και η αποτίμησή της με γνώμονα την συνεισφορά της στην εκπαίδευση των νέων και ιδιαίτερα των “φυλάκων” της ιδανικής πόλης, γ) η διφορούμενη στάση των ποιητών έναντι των θεών, δ) η σχέση της ποιητικής αναπαράστασης με τον κόσμο των Ιδεών –τον μόνο αληθινό ε) η συγκριτική εξέταση της ποίησης με την φιλοσοφία -της ύψιστης τέχνης- μέσα στο πλατωνικό κοσμοείδωλο.

Στο τέλος της παρούσας εργασίας δοκιμάζεται ένα συμπέρασμα, εν είδη ελάχιστου κοινού στοχασμού, που διαπερνά τα επιλεγμένα αποσπάσματα: ο Πλάτωνας εξορίζει τους ποιητές από την νομοκρατούμενη ιδανική του πολιτεία. Δεν θεωρεί την ποίηση κατάλληλο μορφωτικό εργαλείο, για τον άξιο πολίτη, που λατρεύει τους θεούς και αναζητά την αλήθεια στον κόσμο των Ιδεών. Όμως, την ίδια στιγμή, αποδέχεται την τεράστια ισχύ του ποιητικού λόγου και επισημαίνει το πώς θα μπορούσε να δράσει επικουρικά στην συγκρότηση της ιδανικής, κατ’αυτόν, κοινωνίας.

Κλείνοντας την παρούσα αναφορά, ανοίγεται υπό μορφή ερώτησης για παραπέρα μελέτη -δεδομένης της ευρείας χρήσης ποιητικών μέσων και τεχνικών στο πλατωνικό έργο- η πλέον οξύμωρη υπόθεση: πόση ποίηση χρειάστηκε να υιοθετήσει ο Πλάτωνας, για να αναδείξει την φιλοσοφική του θέση και την κριτική του στάση έναντι της ποίησης;

ΙΙ

Στον Ίωνα συγκεκριμένα, συνδιαλέγεται ο Σωκράτης με τον ομώνυμο ραψωδό, το όνομα του οποίου αποτελεί και τον τίτλο του έργου. Κύριο θέμα είναι η κατάρτιση των ποιητών (καθώς και των ραψωδών). Συγκεκριμένα, η αξιοπιστία όσων διατείνονται. Με άλλα λόγια, αν γνωρίζουν ενδελεχώς τα θέματα πάνω στα οποία στήνουν τα ποιήματά τους ή απλώς κατέχουν την τέχνη της ποιητικής αναπαράστασης. Δηλαδή, αν εν τέλει, τα ποιήματα, και η περαιτέρω διερμηνεία τους από τους ραψωδούς, είναι ο καρπός μίας σώφρονος τέχνης ή το αποτέλεσμα του ένθεου αγγίγματος των Μουσών.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο Σωκράτης εκμαιεύει από τον Ίωνα την διαβεβαίωση, ότι ο καλός ραψωδός πρέπει όχι απλώς να γνωρίζει αλλά να κατανοεί σε βάθος τι λέει το ποίημα (530c-d). Έπειτα, με δεδομένη μια τέτοια επάρκεια γνώσεων, να μπορεί να ξεχωρίσει ποιος ποιητής μιλάει ορθά και ποιος εσφαλμένα, (532b) και όχι απλώς να μπορεί να αποδώσει τα λεγόμενα του Ομήρου λόγου χάρη (531a). Αν, κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει, τότε δεν μπορεί να μιλήσει, κατά τρόπο τεχνικό και επιστημονικό για τον ομηρικό έργο (532c). Σε απολογητικό τόνο, ο Ίωνας λέει στο Σωκράτη, ότι από τον Όμηρο έμαθε για τον πόλεμο και τη στρατηγική (540d/541b). ‘Ετσι όμως οδηγείται έμμεσα σε ανακολουθία, αφού δεν κατείχε από πριν αυτά τα οποία θα απήγγειλε, αλλά όπως υπονοεί η παραδοχή του, τα γνώρισε μέσω των ομηρικών κειμένων και της ιδιότητας του ως ραψωδού. Σύμφωνα με τις διαπιστώσεις του Σωκράτη, περί του αντικειμένου των τεχνών υπάρχει άγνοια, τόσο των ποιητών όσο και των ραψωδών αθέατη υπό τη σκέπη της θεϊκής έμπνευσης (534c/541e). Στο τέλος του έργου δε, ο φιλόσοφος δεν διστάζει να κατακεραυνώσει τον συνομιλητή του, αποδεικνύοντάς του ότι δεν είναι πραγματικά σοφός ερμηνευτής του Ομήρου (542a).

Παρά το δριμύ κατηγορητήριο περί γνωστικών ικανοτήτων, ο Πλάτωνας αναγνωρίζει τη δύναμη της έμπνευσης, που κατακλύζει τους ποιητές, ως επουράνια σαγήνη (536b). Παρατηρεί ότι το ποϊόν τους έχει κάτι το θείο, το αιθέριο, το μαγικό, το ένθεο και αλλόφρον (534b). Τους παρομοιάζει με τους πιστούς λάτρεις του Βάκχου που κατακυριεύονται από άλογες δυνάμεις (534a) και τους καλλιτέχνες που εμπνέονται από τις Μούσες, όπως οι χορευτές και οι τραγουδιστές (534a).

Έν κατακλείδι, ο Πλάτωνας στον Ίωνα παρόλο που αναδεικνύει με εύληπτο τρόπο την άγνοια των ποιητών, σχετικά με τις δεξιότητες ή τις τέχνες που αναπαριστούν (π.χ ιατρική ή στρατηγική στην Ιλιάδα), και την ακόμη μεγαλύτερη άγνοια των ραψωδών, εν τούτοις, αναγνωρίζει την γοητεία που εκλύουν τα έργα τους και την ισχυρή επίδραση που μπορούν να επιφέρουν στους ακροατές. Σε κάθε περίπτωση, θεωρεί ότι μία ένθεη δύναμη ενσταλάζεται στους ποιητές και τους ραψωδούς, που προτρέπει τους μεν να συνθέσουν, και τους δε να διερμηνεύσουν.

ΙΙΙ

H κριτική της ποίησης στο δεύτερο βιβλίο της Πολιτείας και οι επιφυλάξεις που εκφράζονται για την εγκυρότητα των μύθων που πραγματεύεται και την χρησιμότητα της εν γένει (377e), σχετίζονται με την εκπαίδευση των “φυλάκων” (376c). Από κει πηγάζει το ερώτημα: κατά πόσο η ποίηση μπορεί να εκπαιδεύσει άξιους “φύλακες” που τους χαρακτηρίζει το θάρρος και η ρώμη;

Ο Πλάτωνας, μέσω του Σωκράτη, που τον θέτει αντιμέτωπο του Γλαύκωνα και του Αδείμαντα, κάνει λόγο για «κατασκευαστές μύθων» (377b), για ψεύδη που λέει ο Ησίοδος και ο Όμηρος (377d) παρόλο που ο τελευταίος είναι καλός ποιητής (μάλιστα «ο τραγικότερος των τραγικών»), για τον κίνδυνο των νέων να τους ακούν (378c) για το τί πρέπει να ξέρουν οι νέοι για τους μύθους αυτούς (378d ) και για επιβεβλημένη επίβλεψη των μυθοποιών (377b).

Συνεχίζει, μιλώντας για τους θεούς (379a), για το πώς πρέπει να διδάσκονται οι νέοι τα περί θεών (379a/380c), για το τι πρέπει να ξέρουν οι νέοι για το ποϊόν των θεών (382e), καταγράφοντας την αφοριστική πρόταση, ως σύμπτυξη της θεώρησης του, «δεν υπάρχει τίποτα από τον ψευδολόγο ποιητή μέσα στους θεούς» (382d) .

Ο Πλάτωνας δίνει στην λατρεία των θεών ιδιαίτερη σημασία, θεωρώντας ότι συμβάλλει στην συνοχή και στην ευημερία της ιδανικής πολιτείας. Ως εκ τούτου, αντιδιαστέλλει τον σεβασμό, που πρέπει να διακρίνει τους πολίτες έναντι των θεών, προς τις ανίερες αμφισημίες που καταθέτουν οι ποιητές. Οι θεοί επέχουν μία σεπτή, ανώτερη θέση και οι προθέσεις τους μόνο ως αγνές και αγαθές μπορούν να νοούνται. Οι ποιητές όμως, όταν τους παρουσιάζουν με αδυναμίες και ελαττώματα παραπλανούν τους πολίτες και κλονίζουν την πίστη τους, ιδιαίτερα των νεοτέρων μεταξύ αυτών. Γι’αυτό οι συνθέσεις των ποιητών πρέπει να υπόκεινται σε διαρκή έλεγχο.

ΙV

Στο τρίτο βιβλίο της Πολιτείας, ο Σωκράτης αναφέρει πως η ποίηση πρέπει να ενθαρρύνει τους νέους να αποκτήσουν δύο αρετές: θάρρος και μετριοπάθεια. Επίσης, τα ποιήματα πρέπει να αποφεύγουν να μιμούνται τις ακραίες συναισθηματικές καταστάσεις που ζουν οι θεοί (388 c/390c) και οι ταραγμένοι ψυχικά ήρωες (391c).

Επεκτείνει την κριτική του σε όποιον γενικά εκφέρει δημόσιο λόγο, θεωρώντας πως πρέπει, στην ομιλία του ή στο κείμενό του, να εξισώνει τον ευτυχή με κείνον που διαπράττει το καλό, και τον δυστυχή με εκείνον που διαπράττει το κακό. Ισχυρίζεται, πως όχι μόνο οι ρήτορες, πρέπει να τονίζουν διαρκώς την παραπάνω ακολουθία στους συλλογισμούς τους αλλά και οι ποιητές, αφού η ποίηση αποτελεί μία υποκατηγορία της ρητορικής.

H σκέψη του Πλάτωνα περί “φόρμας” και “τεχνικής”, όπως θα λέγαμε σήμερα, ξεκινάει με τον ισχυρισμό του Σωκράτη, ότι οι ποιητές ταυτίζονται με τους κατασκευαστές μύθων (392 c) και αναπτύσσεται, με μία λεπτομερή διάκριση των ειδών της ποιητικής τέχνης και των μέσων που μετέρχονται αυτοί, για να επιτελέσουν τους σκοπούς τους. Συγκεκριμένα αναφέρει, ότι οι ποιητές οδηγούν την αφήγηση τους μέσω της «διήγησης», που είναι άλλοτε απλή και άλλοτε μιμητική, «μίμησις» (392d). Όταν ο ποιητής μιλάει σε πρώτο πρόσωπο είναι απλή και όταν μιλάει σε τρίτο είναι μιμητική. Συνεχίζοντας, διαχωρίζει τα ποιητικά είδη βάσει αυτής της διάκρισης. Κατ’αυτόν η κωμωδία και η τραγωδία αναπαριστώνται μόνο μέσω μίμησης, ενώ οι διθύραμβοι αποδίδονται με απλή αφήγηση∙ τα δε έπη, και με τις δύο τεχνικές (394c).

Ο Σωκράτης καταφέρεται εναντίον των μιμητικών ειδών (394e/395b), και προειδοποιεί πως οι “φύλακες” δεν πρέπει να ασκούνται σε μιμητικά είδη λόγου, διότι εθίζονται στους θεατρινισμούς και την μαλθακότητα. Τέτοια χαρακτηριστικά, δεν προσιδιάζουν στη σκληραγώγηση και την εκπαίδευση που πρέπει να λάβουν οι νέοι, για να ανταποκριθούν, στον καίριο κοινωνικό ρόλο που θα κληθούν να ενσαρκώσουν (395e-396b).

Σε μία απόπειρα να συνδεθεί άμεσα η λειτουργικότητα και η χρησιμότητα των ποιητικών κειμένων με την ιδανική πολιτεία, ο Σωκράτης διαχωρίζει την κακή ποίηση από την καλή. Επισημαίνει, ότι η πρώτη είναι επικίνδυνη, σε αντίθεση με την δεύτερη, που εμπεριέχοντας πράξεις αξιόλογων ανθρώπων και υμνητικές αφηγήσεις προς τους θεούς, είναι ευπρόσδεκτη (390a-b).

Η διάκριση περί μιμητικής και απλής αφήγησης λείπει τελείως από τον ‘Ιωνα, ενώ στο παρόν βιβλίο καταλαμβάνει κεντρική θέση. O Πλάτωνας φαίνεται, σε σχέση με το πρώιμο έργο του, να αναστοχάζεται την λειτουργία και τις επιδρώσες παρενέργειες της ποίησης, κάτι που δικαιολογεί την εμβάθυνση της κριτικής του, τόσο στην θεματολογία των ποιητών, όσο και στις τεχνικές που αυτοί ακολουθούν.

Σε κάθε περίπτωση όμως, ο Πλάτωνας, δεν παρεκκλίνει από την αυστηρά ηθικοπλαστική του οπτική, μέσω της οποίας βλέπει την παρουσία των ποιητών στη ιδανική, κατ΄αυτόν, πολιτεία, και την ωφελιμιστική, με την σύγχρονη φιλοσοφική έννοια, συλλογιστική του.

Χ

Ο Πλάτωνας, στο δέκατο βιβλίο της Πολιτείας του επεξηγεί αναλυτικότερα τους λόγους για τους οποίους οι ποιητές δεν θα πρέπει, κατά κανόνα, να είναι ευπρόσδεκτοι στην πολιτεία που οραματίζεται, παρόλο που τους θεωρεί ικανότατους να συνεπαίρνουν τους πολίτες και να τους εγχαράσσουν δυνατές εντυπώσεις.

Επανέρχεται στις σκέψεις του για την μιμητική τέχνη υπογραμμίζοντας πως δεν είναι αποδεκτή (595a). Οι κουβέντες του μάλιστα σκληραίνουν περισσότερο λέγοντας πως τα ψέμματα των ποιητικών συνθέσεων μπορεί να μολύνουν τους ακροατές αν δεν έχουν την πρωθύστερη γνώση ως φάρμακο να τα αντιμετωπίσουν (595b). Μολαταύτα, αργότερα αναδιπλώνεται μερικώς, αναγνωρίζοντας τον Όμηρο ως καλό ποιητή (595b-c), και τους ποιητές ως κατόχους της ικανότητας να θέλγουν (598b-e). Διασαφηνίζει, εν τέλει, περισσότερο τον στοχασμό του διαχωρίζοντας μ ό ν ο ένα μέρος της μιμητικής τέχνης ως επικίνδυνης, (398a-b) ενώ σε κάποιο άλλο σημείο του εν λόγω έργου του κάνει ένα νεύμα αποδοχής προς του ποιητές που υμνούν τους θεούς και εγκωμιάζουν τις αρετές των καλών πολιτών.

Αναλύει την σχέση των ποιητών με την αλήθεια, ξεδιπλώνοντας την επιχειρηματολογία του για τα στάδια που τους χωρίζει από την τελευταία αυτή (597a-e). Συγκεκριμένα, αφού η αλήθεια ταυτίζεται με τον κόσμο των Ιδεών, και αφού οι τεχνίτες (π.χ μαραγκοί) είναι αυτοί που κατασκευάζουν τα ομοιώματα αυτών των ιδεών (π.χ τραπέζια) δημιουργώντας τον αισθητό κόσμο που μας περιβάλλει, οι ποιητές που αναπαριστούν με λέξεις τον αισθητό κόσμο (π.χ. με τη λέξη τραπέζια), ως τρίτοι αυτής της αλληλουχίας, βρίσκονται τρία στάδια μακριά από την αλήθεια, (598e).

Απευθύνεται στους ποιητές με τραχύτητα λέγοντας πως έχουν έλλειψη επίγνωσης αυτών επί των οποίων μιλούν (598d-602b). Παρεμβάλλει, εν είδη παραίνεσης, μία παρατήρηση λέγοντας, πως πρέπει να γράφουν ποιήματα για πράγματα που γνωρίζουν καλά (599e 3-5). Επιτίθεται στον Όμηρο, λέγοντας ότι δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις για επαρκή μόρφωση των “φυλάκων” (599c/600e)· συμπληρώνει δε, ότι οι ποιητές, στο σύνολο τους, ζωγραφίζουν με τον λόγο τους φαντάσματα αρετών και άλλων αντικειμένων (600e).

Επανέρχεται στον Όμηρο λέγοντας, πως είναι ο μέγιστος των ποιητών και πρώτος ανάμεσα στους τραγικούς (607a). Επισημαίνει όμως ότι, πέρα από τους ύμνους προς τους θεούς και τα εγκώμια προς τους καλούς ανθρώπους, οι ποιητές ξυπνούν και τρέφουν ακραίες συναισθηματικές καταστάσεις (605b). Φοβάται ότι αυτή η ψυχική εκτράχυνση θα πάρει τα πρωτεία στις αξίες τις πολιτείας και θεωρεί ότι θα υποσκελίσει την προσήλωση των πολιτών στους νόμους (606e-607a). Τέλος συμπυκνώνει σε μία φράση όλο το πλαίσιο της προβληματικής του, αναφέροντας ότι υπάρχει μία «παλαιά έριδα μεταξύ φιλοσοφίας και ποίησης» (607b), αντιδιαστέλλοντας ευθέως τα δύο μεγέθη.

Στο δέκατο βιβλίο της Πολιτείας ο Πλάτωνας, παραδόξως, την ίδια στιγμή που αποσαφηνίζει και επιτομεί την κριτική του έναντι της ποίησης, πλαγιοκοπεί και ονοματίζει τις διαχρονικές αρετές της. Πρωταρχικά και πρόδηλα, τονίζει ακόμη περισσότερο την ισχνή κατάρτιση των ποιητών, τον βαθμό απομάκρυνσής τους από την αλήθεια και τον κίνδυνο που αποτελούν για την ιδανική πολιτεία. Δευτερευόντως όμως, και υποδόρια, στρώνει το έδαφος να ευδοκιμήσουν ποιητικά κείμενα με παιδευτικό χαρακτήρα, η θεματική και η μορφή των οποίων απαντούν στα κριτήρια που θέτει. Την μία στιγμή καταδεικνύει ότι η ποίηση υπολείπεται μορφωτικής αξίας έναντι της φιλοσοφίας και την άλλη, –ηθελημένα ή αθέλητα– εξισώνει τις δύο τέχνες ως δύο ισχυρές αντίθετες πρακτικές που διαχρονικά μάχονται για την πρωτοκαθεδρία.

ΧΙ

Ο Πλάτωνας στον Ίωνα και στα τρία βιβλία της Πολιτείας που προαναφέρθηκαν, αντιμάχεται τους ποιητές, θεωρεί ότι δεν είναι επαρκείς γνώστες, ότι παραπλανούν, ψεύδονται και ενίοτε δεν σέβονται τους θεούς. Αυτός είναι ο λόγος, για τον οποίο θεωρεί ο φιλόσοφος ότι δεν πρέπει, κατά κανόνα, τα κείμενα τους να αποτελούν εκπαιδευτική ύλη των νέων και ιδιαίτερα των “φιλοσόφων-φυλάκων”. Διότι, είτε διαστρεβλώνουν την πραγματικότητα είτε εξαίρουν παράφορες ψυχικές εκφράσεις και υποδαυλίζουν επικίνδυνες έξεις.

Παράλληλα όμως, κατά την εκδίπλωση του πλατωνικού έργου συντελείται το εξής παράδοξο: ολοένα περισσότερο ο φιλόσοφος προκρίνει μία νουθεσία και μία κατευθυντήρια γραμμή για την ποίηση, ως να μην είναι δυνατός, ακόμη και επιθυμητός, ο απόλυτος εξοστρακισμός της. Αναγνωρίζεται η γοητεία που εκπέμπει ο ποιητικός λόγος, και εν τέλει μέσα από την συνεχή ανάλυση αλλά και την καταγεγραμμένη παραδοχή τής δύναμής της, η ποίηση δικαιώνεται. Δικαιώνεται αφού -ίσως έμμεσα και χωρίς πρόθεση- φωτίζεται η αξία της από την ίδια την εμμονή, του φιλοσόφου, να την υπερκεράσει και να την τοποθετήσει απέναντι από την φιλοσοφία συστήνοντας ένα αντιθετικό ζεύγος. Δικαιώνεται, κατ’ουσίαν, ως δραστικού εργαλείου νοηματοδότησης, εκλέπτυνσης και μεταφοράς των συλλογισμών ενός στοχαστή, αφού, ο ίδιος ο φιλόσοφος, στην προσπάθεια του να αναδείξει την ισχύ των θέσεων του, μεταχειρίζεται πλειάδα ποιητικών μέσων (παρομοίωση, μέτρο, ρίμα, ρυθμό) και τεχνικών (ειρωνεία, δραματοποίηση, μύθο, σκηνοθεσία).

Η αποδοχή αυτής της οπτικής διαμορφώνει κατά συνέπεια, για περαιτέρω αξιολόγηση της βαθύτερης συγγένειας και αποδοχής της ποίησης από τον Πλάτωνα, το πλέον οξύμωρο ερώτημα: πόση ποίηση χρειάστηκε ο Πλάτωνας για να εδραιώσει την κριτικό στοχασμό του έναντι της ποίησης;

ΒΙΒΙΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Albert Cook, The Stance of Plato, Littlefield Adams Books, Maryland, 1996.

Thomas Could, The Quarrel Between Philosophy and Poetry, Princeton University Press, Princeton,1991.

Παύλος Δανδράκης, Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, εκδ. Φοίνιξ, Αθήνα, 1953.

Gotfried Martin, Πλάτων, εκδ. Πλέθρον, Αθήνα, 1991.

Penelope Murray, Plato on Poetry: Ion; Republic 376e-398b9; Republic 595-608b10, Cambridge, Unicersity Press, Cambridge, 1996.

Πλάτων Ίων, μτφρ., σχόλια: Α. Λαούρδας, εκδ. Ι. Ζαχαρόπουλος, Αθήνα.

Πλάτων Ίων, μτφρ., σχόλια: Φιλολογική Ομάδα Κάκτου, εκδ. Κάκτος, Αθήνα, 1994.

Πλάτων, Πολιτεία, μτφρ., σχόλια: Κ. Γεωργούλης, εκδ. Δημ. Εμ. Αλεξίου, Αθήνα - Θεσσαλονίκη, 1939.

( ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΗΘΙΚΗΣ )

Περισσότερα... »

17:34

...

» ΚΥΜΒΑΛΑ

Φωτό: Wikipedia

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ

Η ποίηση αναδεικνύει την αυτοαναφορικότητα της συνείδησης και τη δημιουργική εσωτερίκευσή της.
Αποτελεί κατ’ ουσίαν την έκφραση της πρωτογενούς δημιουργικότητας σε επίπεδο λέξης και ήχου, στα δομικά συστατικά δηλαδή και στην ελευθερία της επαφής τους πέρα από αυτούς τους δεσμευτικούς μοριακούς δακτύλιους της πεζής γλώσσας.

Αποτελεί μια βάση, το μικρόκοσμο του λόγου και για αυτό παρατηρείται και η μεγαλύτερη ένταση ασάφειας αλλά ταυτόχρονα και η μεγαλύτερη ανάγκη κραδασμοποίησης και μουσικής ρυθμοποίησης του λόγου.

Υπό μια έννοια οι ανάγκες της ποίησης είναι η εικασία και η μουσικότητα. Η εικασία ως μαγική πράξη της συνείδησης αλλά και η μουσικότητα ως δημιουργική αποτελεσματικότητα καλούνται να συνθεθούν. Στην εξελικτική διαδικασία όμως τόσο η εικαστικότητα του λόγου όσο και η μουσικότητα του εξελίσσονται με μια δυναμική έλξης και άπωσης ή με μια δυναμική ενοποίησης και διαφοροποίησης. Το κρίσιμο βέβαια θέμα είναι να παρατηρήσουμε μακροσκοπικά την εξέλιξη της ποιητικής του λόγου και του ποιητικού λόγου και να μην παγιδευτούμε από τον ψυχολογικό μας ναρκισσισμό ως ηθοποιοί σε αυτό το γίγνεσθαι, έτσι ώστε να καταλάβουμε την σκοπιμότητα και να προσεγγίσουμε την τελολογία της ποίησης υπό την όποια της ιστορική και φασματική εξέλιξη και ταυτόχρονα να μην παγιδευτούμε ως ιδεολογικοί απολογητές του ναρκισσισμού μας μέσα από την δική συμμετοχή.

Υπό μια έννοια είναι προφανής η ανάγκη της ασάφειας στον λόγο σε κάποιες περιόδους, αλλά αυτό δεν μπορεί να θεωρηθεί σαν ένας κανόνας όπως για παράδειγμα δεν μπορεί να θεωρηθεί κανόνας στην αστρονομία ότι παραμένουν τα ουράνια σώματα σε καθεστώς μονίμου νεφελώματος. Η αστρογένεση θα έλεγε κανείς, όπως και η κοσμογονία, υπόκειται σε μια εξελικτικότητα.

Τέτοια εξελικτικότητα υπάρχει και στον ποιητικό λόγο και υπό την έννοια της εικασίας που πρέπει να φτάσει σε ανάδειξη του σημαντικού ή σε σήμανση σε μια δυναμική διακριτικότητας με όρους ποιότητας και λόγου, υπερβαίνοντας την μεταβατική ασάφεια. Ταυτόχρονα οφείλουμε να παρακολουθήσουμε την εξέλιξη της μουσικότητας του λόγου όπως την συναντάμε από τις διάφορες ιστορικές περιόδους, ανακτώντας το κλασικό σε μια σπειροειδή προοπτική που αφομοιώνει εξελικτικά τις τεχνικές και τις δεοντολογικές απελευθερώσεις από τα δεσμά της μορφής. Τόσο η μουσική όσο και η ποίηση περνάνε από εξελικτικά στάδια και από μια θεμελιακή και μακροσκοπική πλευρά είναι τέχνες σε σύνθεση και ταυτόχρονα συνθετικές τέχνες. Υπό την δυναμική τους, την δυναμική της πρωτογενούς μαγείας του λόγου ή της συνείδησης που έχει αναφορά και στον ορισμό του ανθρώπου ως «ποιητικού δαιμονίου» -όπως τον είχε αναφέρει ο Μπλέικ- βρίσκουμε μια λυτρωτική συμφωνία ή μια εξελικτική συναίνεση, μια εξελικτική πρόοδο που αναδεικνύει ένα σχέδιο λόγου που μας αφήνει ικανοποιημένους ως ταυτότητες και συνειδήσεις ως θεατές και δημιουργούς.

Έτσι κατανοώντας χωρίς πολεμικές την ιστορική αρμονία της εξέλιξης παρ’ όλες τις διαμάχες και τις διακυμάνσεις, γινόμαστε συνειδητοί και απελευθερωνόμαστε από την ανάγκη του ναρκισσισμού και του ναρκισσιστικού κινήτρου ή καλύτερα από την αναγκαιότητά του.

Μεταθέτουμε την δημιουργικότητα μας από το πεδίο της επιθυμίας σε αυτό της σκέψης, χωρίς να απαξιώνουμε τους διαβάτες του πρότερου σταδίου, τους συνοδοιπόρους τελικά σε αυτή την ποιητική πανδαισία της ιστορίας του λόγου. Υπό μια έννοια η ποίηση είναι ένα ικρίωμα του λόγου με μια δημιουργική καθήλωση και μια απελευθερωτική αποκαθήλωση.

Είναι ένα ικρίωμα του ονείρου, ή το όνειρο είναι ένα ικρίωμα του λόγου και τανάπαλιν. Έχουμε θεμελιώδη ανάγκη, ή εκφράζεται μέσα μας η θεμελιώδης ανάγκη, να βιώσουμε αυτή την συστατική απελευθέρωση της συνείδησης στην λέξη, στην γλώσσα, στην επικοινωνία και στην δημιουργία, αυτή την αρχή της γονιμότητας του είναι και στην συνέχεια να απελευθερωθούμε μέσα από μια ποιοτική εξέλιξη και με τη διακριτική καταλληλότητα της μορφής. Να μην παραδοθούμε δηλαδή σε ένα όργιο ανοησίας αλλά να αναλάβουμε πλήρως την ευθύνη του νοώντος και της νόησης, του νοητού και του νοούμενου. Να απελευθερώσουμε μέσα από την πνοή τον λόγο και την μουσική σε μια δεύτερη πράξη δημιουργίας, σε μια ενοποιό επικοινωνία. Να απελευθερώσουμε τον ορίζοντα από τα όρια και να εσωτερικεύσουμε την ακεραιότητα του ορίζοντα αυτού σε φως ή με «φως μέσα στο φως», με αγάπη και ευδοκία, με θέληση και όναρ, με σκοπό, σχέδιο και πνεύμα. Υπό αυτή την προοπτική η ποίηση αποτελεί την γενετική τέχνη του λόγου που χρειάζεται σε όλους μας για να μεταρσιώσουμε το επίκεντρο της ζωής από τον φυσικό μεταβολισμό της στον πνευματικό μεταβολισμό, μέσα από την ενόραση και την πνευματική ανάγνωση του κόσμου, μέσα από την αρέσκεια της ταυτότητας και του οράματος, του εαυτού και του οράματος, του οράματος και του κόσμου.

Με αυτή ακριβώς την λογική μπορούμε να διαμορφώσουμε πλέον μια κοινωνία ποιητών, μουσικών, τραγουδιστών, αναγνωστών και ακροατών η οποία συναδελφώνει τελικά την ποίηση και το κοινό της μειώνοντας, εξουθενώνοντας τις αφορμές επίκρισης και αναδεικνύοντας τελικά την αναγκαιότητα αυτής της μακράς διαδρομής της συνοδοιπορίας προς το δημιουργικό και ενοποιό πάνθεον του λόγου.

Έτσι μπορούμε να απελευθερωθούμε από τα πάθη της κριτικής μεγιστοποιώντας τον κριτικό λόγο. Να ελευθερωθούμε από τα πάθη της αυταρέσκειας και της εκφοράς του λόγου σε βάρος της ικανότητας ακρόασης του λόγου. Έτσι μπορούμε να ολοκληρώσουμε τον ποιητικό κύκλο, την ποιότητα του ποιητικού προϊόντος και της ποιητικής κοινωνίας και να αναδείξουμε ενοποιητικά την ποίηση στο γίγνεσθαι του πολιτισμού του ανθρώπου και του κόσμου. Την ποίηση ως έκφραση των ιδεών και ως κραδασμική ανταπόκριση και επιδίωξη ενός βαθύτερου σκοπού.

Γιάννης Ζήσης, Δημοσιογράφος-Συγγραφέας
Μέλος της ΜΚΟ Σόλων

( ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ www.solon.org.gr )

Περισσότερα... »

17:01

...

» ΚΥΜΒΑΛΑ

Η ΣΥΝΘΕΣΗ ΩΣ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ
Oliver Riser

Φωτό:wikipedia

Ένας προσεκτικός κριτής του σύγχρονου κόσμου έχει τονίσει ότι μία από τις βασικές διαφορές μεταξύ της Ρώσικης διακυβέρνησης και των δικών μας σύγχρονων δημοκρατιών είναι το ότι ενώ η Σοβιετική Ένωση διατείνεται ότι μια φιλοσοφία (θεωρία) για τη φύση είναι απαραίτητη, εν τούτοις διατηρεί (επισήμως) μια και μόνο φτωχή -τη στερεότυπη ιδεολογία του διαλεκτικού υλισμούֺ αντιθέτως, τα έθνη του «ελευθέρου κόσμου» δεν αναγνωρίζουν το απαραίτητο μιας τέτοιας ανάγκης και πιστεύουν ότι οι δημοκρατικές μέθοδοι τις οποίες ακολουθούν είναι επαρκείς, παρότι δε βασίζονται πάνω σε μια γενική παγκόσμια θεώρηση ή πάνω στη μεταφυσική.
Οι επικίνδυνες συνέπειες της αδιαφορίας αυτής προς την ανάγκη μιας γενικής ή «κοινής φιλοσοφίας» (για να χρησιμοποιήσουμε την έκφραση του WalterLippmann) συναποτελούν την ηθική και διανοητική σύγχυση την οποία συναντάμε παντού.

Η Φιλοσοφία η οποία κάποτε αποτελούσε-μαζί με τις οργανωμένες Θρησκείες-μία συνεκτική δύναμη, δεν προσφέρεται πλέον για κοινωνικό θεμέλιο, όπως στο παρελθόν. Στο βιβλίο του «Το μη Ανακαλυφθέν Εγώ (The Undiscovered Self)» ο Κάρολος Γιούγκ τονίζει ότι η φιλοσοφία σήμερα δεν αποτελεί πλέον έναν τρόπο ζωής, όπως στην αρχαιότηταֺ αυτή έχει μεταβληθεί σε μια ακαδημαϊκή υπόθεση για τους απομονωμένους διανοούμενους και τους πνευματικώς εκφυλισμένους: δε μεταφέρει νέα σπέρματα για τη δυνατότητα δημιουργίας μιας νέας κουλτούρας του ανθρώπινου γένους.
Η φιλοσοφία θα πρέπει να είναι κάτι περισσότερο από την άκαρπη ανάλυση της σημασίας των λέξεων και προτάσεων των κληρονομηθείσων γλωσσών του κόσμουֺ πρέπει να είναι ένας τρόπος ζωής, όπως οι Έλληνες και οι Ρωμαίοι εξελάμβαναν τη φιλοσοφία. Έχουμε ανάγκη την ανάκτηση της στάσης και της σκοπιάς εκείνης-ιδιαιτέρως την εποχή κατά την οποία οι εκ παραδόσεως Θρησκείες στον κόσμο δεν αποτελούν αποκλειστικά όργανα κοινωνικού ελέγχου και ηθικής καθοδήγησης.

Στην πραγματικότητα έχουμε πάρα πολύ απλοποιήσει την Ιστορία. Προς το παρόν υπάρχουν δύο βασικές απόψεις της φιλοσοφίας. Όπως ο C. P. Broad έχει δηλώσει, τα δύο κύρια έργα της είναι τα εξής:

1) Κριτική Ανάλυση των Εννοιών:
α) Ανάλυση των εννοιών: νόμος, αιτία, ομοιομορφία, χώρος, χρόνος, κλπ.
β) Συνήθης γλωσσική ανάλυση πχ πρόγραμμα της Οξφόρδης. (Αυτό δεν το προέβλεψε ο Broad).
2) Θεωρητική Σύνθεση (Speculative Synthesis): Η Φιλοσοφία ως Σύνθεση των Επιστημών (Spencer), η αναζήτηση της σοφίας ως οδηγού της ζωής και της κοινωνικής ανάπτυξης.

Καθένα από αυτά αποτελεί ένα επίσημο πρόγραμμα. Το ιδεώδες είναι η συνένωση αμφότερων: έχουμε ανάγκη και της ανάλυσης και της σύνθεσης, αλληλοσυμπληρουμένων.
Επί τρεις δεκαετίες ως καθηγητής της φιλοσοφίας, υποβάλλω στον εαυτό μου το εξής ερώτημα: Ποιο είναι το έργο του φιλοσόφου στο σύγχρονο τεμαχισμένο κόσμο; Η άριστη απάντησή μου είναι η ιστορική εκείνη του Πλάτωνος: η φιλοσοφία πρέπει να παρέχει σοφία, συνοπτική θεώρηση και καθοδήγηση. Είναι απαραίτητο να αποκατασταθεί η φιλοσοφία προς τον οριστικό αυτό ρόλο διότι η σοφία (Wisdom) ελλείπει από το σύγχρονο κόσμο. Για να καταδειχθεί πως ο ιστορικός αυτός ρόλος είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί θα αναφέρω τις πιο κάτω επτά υποθέσεις.

Υπόθεση 1. Η οργανική ενότητα του Δυτικού κόσμου έχει θρυματισθεί, σχεδόν ανεπανόρθωτα. Η ανθρωπότητα αντιμετωπίζει μια κοινωνική αποσύνθεση, η οποία δύναται να παρεμποδισθεί μόνο εάν εγκαθιδρυθεί μια νέα σύνθεση στη βάση του υπάρχοντος υλικού και εάν νέες αρχές θεσπισθούν.
Η καταπληκτική αύξηση και μεταβολή του περιεχομένου των σύγχρονων επιστημονικών ανακαλύψεων, η οποία άρχισε αργά κατά το δέκατο έβδομο αιώνα και έφθασε στο μάξιμουμ κατά τον εικοστό αιώνα, χωρίς να σταματήσει, έχει αφήσει στο δρόμο της την καταστροφή μιας μαζικής πνευματικής κληρονομίας, μαζί με μερικά αφάνταστα πολύπλοκα επιστημονικά συμπεράσματα και προτάσεις, τα οποία ακόμη δεν έφθασαν στο επίπεδο εκείνο της κατανόησης για τη δημιουργική μόρφωση, η οποία είναι απαραίτητη.

Με μια λέξη, εμείς οι οποίοι ζούμε κατά το δεύτερο μισό του παρόντος αιώνα (20^ου) είμαστε πράγματι μάρτυρες, της καταστροφής των δυτικών πολιτιστικών μας (Cultural) προτύπων. Πριν των σύγχρονων επιστημονικών προόδων υπήρχε μια απεριόριστη (Implicit) σύνθεση-ή τουλάχιστον μια υπόσχεση και μια τάση προς σύνθεση στη συστηματοποιημένη κίνηση των Δυτικών πολιτιστικών προόδων. Η υπόσχεση αυτή αντιμετωπίζει θανάσιμους κινδύνους.

Με τη συνήθη κλίση του προς υπεραπλοποίηση, ο Bertrand Russell έχει διακηρύξει ότι ο σύγχρονος Δυτικός πολιτισμός είναι το προϊόν τριών παραγόντων-της Βίβλου, των Ελλήνων και της μηχανοκρατίας (Machinery). Εκ πρώτης όψεως αυτό είναι αληθές. Η Βίβλος, δηλ. η Παλαιά και η Καινή Διαθήκη μας έδωσαν τη θρησκευτική μας παράδοση την Ιουδαϊκό-χριστιανική σύνθεση. Οι Έλληνες μας έδωσαν επιστήμη και πολιτικό ορθολογισμό-όπως η Πολιτεία του Πλάτωνος και τα Πολιτικά και τοΌργανον του Αριστοτέλους. Η μηχανοκρατία η οποία αποτελεί σύντομο όρο για τη βιομηχανική επανάσταση, μας έδωσε τα εργοστάσια, τις μεγάλες πόλεις, τη συγκεντρωτική γραμμή και όλα τα προβλήματα τα οποία δημιούργησε ο μηχανικός πολιτισμός.
Κατ’ ουσίαν, η σύνθεση αυτή ουδέποτε ήταν εντελώς αρμονική. Πάντοτε υπήρχαν διαφωνίες: ο Χριστιανισμός δεν μπορούσε πάντοτε να συμβιβασθεί με το Ελληνικό ορθολογιστικό στοιχείο, και η βιομηχανία και το εμπόριο δεν μπορούσαν πάντοτε να εναρμονισθούν με την ηθική του Ιησού-κ.ο.κ.

Με την πάροδο των δεκαετιών του παρόντος αιώνα ο χρόνος στρέφεται κατά της επιβίωσης της εκ παραδόσεως συνθέσεως, του μεγάλου δηλαδή κληροδοτήματος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας πριν ή καταστραφεί αυτή ολοσχερώς. Όχι μόνο οι επιστημονικές αναπτύξεις δεν βρίσκονται σε αρμονία με την παράδοση και τους θεσμούς, αλλά αποτελούν επίσης, με συνεχώς αυξανόμενη αναλογία, την ανάπτυξη (των) νέων ρευμάτων, η οποία μας αναδιοργανώνει. Δεν έχουμε μόνο μια κρίση κατά καιρούς, με ανεπαρκή ελεύθερο χρόνο στη διάθεσή μας για την αντιμετώπιση της, αλλά και τον αυξανόμενο αριθμό των ριζοσπαστικών εννοιών, οι οποίες μας επιβάλλονται και οι οποίες πολλαπλασιάζονται ταχύτερα προς κάθε νέα σύγκρουση. Παρατίθενται τα σπουδαιότερα νέα ρεύματα.

ΑΤΟΜΙΚΗ ΔΟΜΗֺ ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣֺ Κβαντομηχανικήֺ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗֺ ΚΟΣΜΙΚΕΣ ΑΚΤΙΝΕΣ.
1) ΜΕΣΑ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ, ΤΗΛΕΤΥΠΟΣ, ΡΑΔΙΟΦΩΝΟ, ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ, ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ.
2) ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ, ΕΚΛΕΚΤΙΚΗ ΑΝΑΤΡΟΦΗ.
3) ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ (ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΤΟΥ ΦΡΟΙΝΤ ΚΑΙ ΤΟΥ ΓΙΟΥΓΚ) ΚΑΙ ΨΥΧΟΣΥΝΘΕΣΗ (ASSAGIOLI ΚΑΙAUROBINDO).
4) ΡΑΝΤΑΡֺ ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΣΚΟΠΙΑ ΚΑΙ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ.
5) ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΑ, ΑΝΟΣΙΑ, ΑΣΗΠΤΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ, ΑΝΤΙΒΙΟΤΙΚΑ, ΤΡΑΝΚΟΥΙΛΑΙΖΕΡΣ (Καταπραϋντικά).
6) ΗΛΕΚΤΡΟΕΓΚΕΦΑΛΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ (ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΚΥΜΑΤΑ).
7) ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΗ, ΘΕΩΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ, ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΙ ΜΕΤΡΗΤΕΣ.
8) ΤΕΧΝΗΤΟΙ ΔΟΡΥΦΟΡΟΙ ΚΑΙ ΚΑΤΑΚΤΗΣΗ ΤΟΥ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΟΣ.
9) ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ, ΘΕΩΡΙΑ ΥΠΕΡ-ΦΩΤΕΙΝΗΣ ΤΑΧΥΤΗΤΗΤΑΣ, ΚΟΣΜΙΚΟΣ ΜΑΓΝΗΤΙΣΜΟΣ (ΜΑΓΝΗΤΟΥΔΡΟΔΥΝΑΜΙΚΗ).

Σημειωτέον ότι δεν υπάρχουν ανάλογα ρεύματα στη Θρησκεία και τη φιλοσοφία. Δεν υπάρχει «έκρηξη γνώσεων» (Knowledge Explosion). Παρά ταύτα οι πιστοί οπαδοί της παράδοσης δεν πρόκειται να παραδεχθούν ότι ο παλιός κόσμος-τριάντα αιώνες πολιτισμού-πρόκειται να καταστραφεί. Θα υποστηρίζουν αυτοί ότι τα νέα συνταρακτικά ρεύματα υφίστανται στη Φυσική (Θερμοπυρηνική ενέργεια), στη Χημεία (συνθετικά), στη βιολογία (DNA), στην Ιατρική (αντιβιοτικά, αντινευρωτικά), στη βιομηχανία (αυτοματισμός), και ότι έχουμε ήδη επιδείξει την ικανότητα μας να προσανατολιζόμαστε και να χρησιμοποιούμε τέτοιου είδους μεταβολές χωρίς καμία ριζοσπαστική αλλαγή των βασικών μας πεποιθήσεων ή αξιών. Οι αυθεντικές απόψεις είναι ακόμη έγκυρες, αιωνίως τέλειες όπως μια διαθήκη-αν και πιθανόν να μην είμαστε ικανοί να εφαρμόσουμε την ιδέα της προφητικής αποστολής του Χριστού στους κατοίκους άλλων αστρικών σωμάτων, εάν αυτοί δεν είναι ένοχοι λόγω του «προπατορικού αμαρτήματος» του Αδάμ και της Εύας στον Κήπο της Εδέμ.

Η συντηρητική αυτή άποψη, η οποία προσπαθεί να αφομοιώσει τις προόδους της σύγχρονης επιστήμης μετά της αναμενόμενης σύνθεσης απουσία βασικών μεταβολών στους υπόλοιπους τομείς συμφωνίας, απλώς δεν θα αντέξει μετά από μία προσεκτική και λεπτομερή εξέταση. Για ν΄ αποδειχθεί το εσφαλμένο της άποψης αυτής, εκθέτω πιο κάτω τη δεύτερή μου υπόθεση η οποία έχει ως εξής:

Υπόθεση II. Πιστεύω ότι υπάρχει ένας στενός παραλληλισμός μεταξύ σύγχυσης, η οποία υπάρχει στις βασικές έννοιες της επιστήμης, μαθηματικής και φυσικής και της σύγχυσης περί των μεθόδων, σκοπών και αξιών, οι οποίες χαρακτηρίζουν τη σύγχρονη ζωή, κοινωνικώς και ηθικώς.
Καθώς τα πρώτα έχουν έρθει στο φως μέσω των ανακαλύψεων στη σύγχρονη φυσική επιστήμη, κατά τον ίδιο τρόπο και η σύγχυση στην κοινωνική και ηθική ζωή ακολουθεί τη σύγκρουση στην εφαρμοσμένη επιστήμη, μέσω ανακαλύψεων και τεχνολογιών, επί παλαιών θεσμών, παλαιών εθίμων και σύγχρονων δραστηριοτήτων. Οι παρατηρούμενες κρίσεις στα πολιτικοοικονομικά ιδεολογικά συστήματα παραλληλίζουν την ανάγκη για θεωρητική ανακατασκευή των επιστημονικών σχηματισμών. Επιθυμώ επομένως να εξετάσω την υπόθεση αυτή, την αφορούσα στην επαναπροσαρμογή των κοινωνικών σχέσεων και των θεωρητικών βάσεων της επιστήμης, ως δύο φάσεων της ίδιας ενοποιημένης κατεύθυνσης. Αποτελεί ίσως πεποίθηση ότι ούτε ένας δύναται να διαλευκάνει κοινωνικές έννοιες (όπως ανθρώπινη ελευθερία, ευθύνη, δημοκρατία) δίχως της διαλεύκανσης εννοιών που χρησιμοποιούνται στη φυσική επιστήμη (όπως νόμος, ντετερμινισμός, τελολογία κλπ). Ακόμη ούτε και ο κομμουνισμός με τη μονόπλευρη κομματική γραμμή, δύναται να καθορίσει μια ατομική και κοινωνική ηθική για την ανθρωπότητα που αφορά στο διαλεκτικό υλισμό.

Το πρόβλημα της πραγμάτευσης μιας σύνθεσης εντός του πεδίου των φυσικών επιστημών, σε σχέση με τις υποθέσεις τους, τις μεθόδους τους και τα γενικά συμπεράσματα, συγκεντρώνεται στο πρόβλημα της φιλοσοφίας της φύσεως και του ανθρώπουֺ το πρόβλημα της επίτευξης όχι μόνο αυτής της ενοποίησης αλλά της περαιτέρω αρμονίας μεταξύ των πορισμάτων της και των σκοπών και αξιών της πολιτιστικής (Cultural) ζωής της ανθρωπότητας, είναι το πρόβλημα της φιλοσοφίας στην ευρύτερή της έννοια. Μέχρι σήμερα η φιλοσοφία απέτυχε σε αμφότερους τους τομείς.
Το έργο τούτο δεν αποτελεί εφεύρεση δική μου, αλλά παρουσιάζεται υπό του σύγχρονου πολιτισμού. Συνίσταται στην εναρμόνιση των μεθόδων, της γενικής θεωρίας και των ειδικών συμπερασμάτων της επιστήμης στους ποικίλους τομείς και στη μεταφορά αυτών σε μία ενσωματωμένη σχέση προς τις συγκρούσεις, οι οποίες αναφύονται στη σύγχρονη ανθρώπινη ύπαρξη, στις απέραντες ποικιλίες των διαφερόντων και των δραστηριοτήτων της.

Υπόθεση III. Ημείς οι άνθρωποι ζώντες στο δεύτερο μισό του εικοστού αιώνα πρέπει ενσυνείδητα να δημιουργήσουμε μια νέα σύνθεση, ένα πλανητικό τρόπο του σκέπτεσθαι και συναισθάνεσθαι, η οποία θα είναι για τον επόμενο αιώνα ό,τι ο Σχολαστικισμός για το μεσαίωνα και ό,τι ο Μαρξισμός για το μισό του σύγχρονου κόσμου. Η νέα αυτή σύνθεση πρέπει να αποτελεί μια παγκόσμια φιλοσοφία-όχι πλέον την αποκλειστική ιδιοκτησία ή συνεισφορά του «Δυτικού ανθρώπου»-και θα πρέπει να βρίσκει την πρακτική της εφαρμογή όχι μόνο στη δύση, αλλά και στην ανατολή.

Υπόθεση IV. Για να κατανοηθεί πλήρως η σύγχρονη βάση της σκέψης σε όλους τους τομείς της γνώσης είναι απαραίτητη μια πλήρης κατανόηση της «προϊστορίας», της ιστορίας δηλαδή της εξελίξεως της φιλοσοφίας, της επιστήμης, της θρησκείας, της ψυχολογίας, των πολιτικών επιστημών κτλ. Μόνο μέσα από την επισταμένη μελέτη αυτής της προϊστορίας καθίσταται δυνατή η δημιουργική αντιμετώπιση της μεταβληθείσας δομής, η οποία χαρακτηρίζει τις ριζοσπαστικές και νέες προκαταλήψεις του εικοστού αιώνα σε όλους τους τομείς. Αν επιθυμούμε να αποφύγουμε την επανάληψη των τραγωδιών του παρελθόντος, πρέπει να κατανοήσουμε το παρελθόν-και μετά να το υπερβούμε (Transcent).
Βεβαίως υπάρχουν σήμερα απειράριθμες Ιστορίες της φιλοσοφίας και της επιστήμης, αλλά αυτές είναι συχνά απλές καταγραφές γεγονότων με μικρή συνοπτική άποψη της σημασίας αιτιοκρατικής αλληλουχίας. Ο πολύς λαός επομένως αποκλείεται από την επίγνωση της σημασίας των τεραστίων εννοιολογικών μεταβολών οι οποίες έχουν επιτελεσθεί-στη μακραίωνη Ιστορία-και οι οποίες στην πραγματικότητα έχουν μεταβάλει ακόμη και το έδαφος στο οποίο βρισκόμαστε. Οι νέες αυτές ιδέες οι οποίες επηρεάζουν βασικές προκαταλήψεις, διακλαδίζονται σε όλους τους τομείς της ύπαρξης και περιλαμβάνουν όχι μόνον τις φυσικές και κοινωνικές επιστήμες, αλλά επίσης και τη θρησκεία και τη φιλοσοφία.
Ο Αϊνστάιν έχει τονίσει ότι η ατομική βόμβα μετέβαλε τα πάντα, εκτός από τον τρόπο του σκέπτεσθαι. Αναγνώρισε ο ίδιος την ανάγκη «ενός νέου τρόπου σκέψης»-αλλά ο ίδιος αδυνατούσε ν΄ αναπτύξει τη νέα αυτή άποψη. Αυτό μας φέρνει στην πέμπτη υπόθεση μου.

Υπόθεση V. Το έργο της Επιστήμης και της Φιλοσοφίας είναι διπλό: α) η καλλιέργεια της ιδέας ότι ένας νέος τύπος σκέψης και προσανατολισμού πρέπει να αποβεί ενεργητικός (operative) στον επερχόμενο πολιτισμό, αν και ο άνθρωπος πρόκειται να επιζήσει σ’ αυτό τον πλανήτηֺ και β) η προσπάθεια πρόβλεψής του πώς η γη, η ανθρωπότητα και ο κόσμος, θα εμφανίζονται ως υφιστάμενα, όταν αυτά θα κατανοούνται στην αναφορά προς τις αναφαινόμενες αρχές.
Η νέα άποψη δε δύναται να είναι μια a priori υπερεπιβολή εκ των άνω. Πρέπει αυτή να είναι το ανάκυπτο αποτέλεσμα μιας δημιουργικής εξέλιξης επί του ανθρώπινου επιπέδου.

Υπόθεση VI. Το έργο της φιλοσοφίας συνίσταται στο να προνοεί για το πνευματικό έμβρυο της παγκόσμιας ένωσης και να προμηθεύει τις μορφογεννητικές δυνάμεις για κοινωνική δημιουργικότητα.Αλλά η ερχόμενη παγκοσμία ένωση δε δύναται να είναι τελείως νέα. Πρέπει να διατηρήσει ό,τι καλύτερο κληροδότησε το παρελθόν. Πρέπει να έλθει ως μια δημιουργική σύνθεση όλων των ανθρώπινων προσπαθειών του παρελθόντος και του παρόντος. Μόνο κατ’ αυτόν τον τρόπο δύναται να περισωθεί η ανθρώπινη περιπέτεια. Οι μύθοι αποτελούν τα όνειρα της φυλής, τις υψηλές φιλοδοξίες του ανθρώπινου γένους και τη δύναμη προς μια ανακατασκευή της ανθρωπότητας ως μία αρχέτυπη εικόνα για ένα νέο πρότυπο του ανθρώπου.
Κανένας λαός ή περίοδος γνωρίζει τελείως την ακριβή έννοια της προσπάθειας αυτής. Οι αμετάβλητες προσπάθειες της ανθρωπότητας αποτελούν τις προεικασίες ενός μελλοντικού ιδεώδους κόσμου, ο οποίος, όπως η Πόλις του Θεού του Αγ. Αυγουστίνου, έχει την αρχή του σε αυτό τον κόσμο του παρόντος και προβάλλει τον εαυτό του σε ένα κόσμο του μέλλοντος, πέραν ενός σκοτεινού και ευτελούς ορίζοντος του άσχημου παρόντος.

Υπόθεση VII. Την εμφάνιση της νέας σύνθεσης δεν την εγγυάται ούτε η «Θεία Πρόνοια» ούτε ο φυσικός νόμος. Ο άνθρωπος οφείλει να μάθει να κάμπτει το τόξο της ανθρώπινης Ιστορίας σε μία σπειροειδή χρονική σύνθεση. Το «νεκρό παρελθόν» είναι αυτό που είναι –ή ήταν- αν και αυτό που ήταν «καθ’ αυτό» δεν το γνωρίζουμεֺ αλλά το παρελθόν ως μια ζωντανή Ιστορία-Ιστορία δηλ. που έχει διαφωτισθεί από τη φαντασία του ανθρώπου-είναι αυτό το οποίο οι λόγιοι νομίζουν ότι είναι, και αν, ως αποτέλεσμα νέων προοπτικών, οι προφήτες μας επιτυγχάνουν να δουν τη σημασία της Ιστορίας ως μια κοινωνικοπολιτιστική αλυσίδα εκπορευόμενη από την αιτιότητα σε νέα βάση, έχουμε πράγματι μεταβάλει την Ιστορία. Πράγματι, γεγονός η εξέλιξη είναι ό,τι είναι, εν μέρει λόγω των επιδράσεών του στα επερχόμενα έτη και αν μεταβάλουμε τις επιδράσεις (δηλ. τις αντανακλώμενες συνέπειες) μέσω τη μάθησης των «μαθημάτων τους» και μέσω της τροποποίησης των μελλοντικών μας ενεργειών, έχουμε μεταβάλει τα ίδια τα γεγονότα. Κάθε γεγονός ζει στις συνέπειες, που ακτινοβολεί. Επομένως, η Ιστορία πρέπει να ανανεώνεται (επαναγράφεται) συνεχώς, αν ενδιαφερόμαστε για την πρόοδό μας, διότι πρόοδος σημαίνει μεταβολή των συνεπειών των προηγούμενων κρίκων στην αιτιολογική αλυσίδα της ανθρωπίνης περιπέτειας. Αυτό αποτελεί το κατά πρότυπο του οργανισμού, μη Αριστοτελικό-κατ’ αντίθεση προς τον Αριστοτελικό οπαδό της θεωρίας των στοιχείων-τρόπο ερμηνείας.

Η σύνθεση (απαρτίωση-Integration) της γνώσης είναι έργο δύσκολο, αλλά αντιμετωπίζουμε μια πρωτοφανή κρίση και για τη λογική κατανόηση και αντιμετώπιση της κρίσης αυτής, μια πειθαρχημένη Ιστορική έρευνα της οργάνωσης της ανθρώπινης σκέψης τυγχάνει απαραίτητη, για να κατανοήσουμε έτσι, τους πράγματι απίστευτους κλονισμούς αυτής της οργάνωσης στα 150 τελευταία έτη. Μετά από αυτά, πρέπει να εξερευνήσουμε τι πρέπει να γίνει,-ποιο είναι το επόμενο βήμα.
Η συζήτησή μας περί ενός «πλανητικού πολιτισμού» βασισμένου σε μία «παγκόσμια φιλοσοφία» θα ερεθίσει ασφαλώς τους αντίθετους προς την ιδέα της σύνθεσης και απαρτίωσης.
Οι κριτικές αυτές δύνανται να αναφέρονται στο ότι το «καλύτερο» του Δυτικού κόσμου είναι ασύγκριτο με το «καλύτερο» του Ανατολικού και αντίθετα. Εάν αυτό είναι αληθές τότε έκαστον «καλύτερο» δεν είναι αρκετά καλό, διότι ό,τι είναι καλό πρέπει να έχει οικουμενικότητα.(Universality).

Κατά συνέπεια ενότητα-εν τη ποικιλία,- πρέπει να παραμείνει ο σκοπός μας. Οτιδήποτε είναι αληθές στο Ινδικό σύστημα (Hindu), στη Γιόγκα, στο Ζεν και τον ανατολικό μυστικισμό, είναι επίσης τόσο αληθές για τη Δύση όσο η δυτική λογική και οι επιστημονικές μεθοδολογίες είναι έγκυρες και εφαρμοστές στους ανατολικούς πολιτισμούς. Το πρόβλημα παραμένει το ίδιο, σύνθεση. Το έργο αυτό της σύνθεσης ανήκει κυρίως σε ένα ΔΙΕΘΝΕΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΥ, όπως και προ ετών δήλωσα.

ΜΕΧΡΙ ΠΟΥ ΦΤΑΝΕΙ Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

Φωτό:Wikipedia

Η ασφάλεια μπορεί να συμβιώσει με τη δημοκρατία;

Αυτά τα δύο αποτελούν το πολιτικό πρόβλημα της εποχής μας και χρειάζονται επειγόντως σκέψη και διαβούλευση, αν πραγματικά θέλουμε να διατηρήσουμε τη δημοκρατία ως προοίμιο ισότητας και ελευθερίας και να μη μείνει αυτή ένα κενό γράμμα απλώς σε ανάμνηση των αγώνων που έκαναν οι πρόγονοί μας για μία περισσότερο ελεύθερη ζωή.

Στο Στρασβούργο, μια μικρή γαλλική πόλη κοντά στα σύνορα με τη Γερμανία, όπου θα γινόταν η Σύνοδος του ΝΑΤΟ, λήφθηκαν τόσο ισχυρά μέτρα ασφαλείας που κατέληξαν σε αστυνομική περιστολή της καθημερινής ζωής των κατοίκων, στην προσβολή της αξιοπρέπειάς τους μια και τους ανάγκασαν να φέρουν σφραγίδα επάνω τους που να πιστοποιεί ότι είναι κάτοικοι της πόλης (!) και στην ανατροπή της αίσθησης σταθερότητας και ασφάλειας που έδιναν μέχρι τώρα οι δυτικές δημοκρατίες στους πολίτες τους.
Μην ξεχνάμε ότι και οι δικτατορίες επικαλούνται λόγους ασφάλειας ως αιτία για την αστυνόμευση, που μπορεί μάλιστα να είναι και αληθινή αιτία. Δεν λέμε ότι πρέπει οι Σύνοδοι να γίνονται χωρίς μέτρα ασφαλείας σε κάποια έκφραση παιδικής αφέλειας, αλλά εννοούμε ότι θα πρέπει οι ηγέτες να σκεφθούν σοβαρά τι είναι αυτό που οδήγησε σε μια τέτοια ανάγκη (αν όντως υπάρχει τέτοια βέβαια). Αν μάλιστα λάβουμε υπόψη ότι και για το κοινό έγκλημα λαμβάνονται μέτρα προστασίας με κατάργηση των ατομικών ελευθεριών όπως με τις κάμερες παρακολούθησης, φαινόμενο το οποίο π.χ. στο Λονδίνο είναι πολύ έντονο με τις μισό περίπου εκατομμύριο κάμερες, τότε το πρόβλημα αναδεικνύεται τεράστιο. Γιατί αυτή η ανάγκη δείχνει ότι η κοινωνία (τοπικά ή διεθνώς ή και τα δύο) νοσεί βαριά, περιλαμβάνοντας στην κοινωνία και την ηγεσία της.

Δεν βλέπουν τα σημεία των καιρών, την κοινωνική αποσύνθεση, την έλλειψη στόχων ζωής και προοπτικών; Δεν βλέπουν τη διεθνή δυσαρμονία που μετά την λήξη του ψυχρού πολέμου ανάμεσα στα δύο μεγάλα μπλοκ έχει εξαπλωθεί ανάμεσα σε όλες τις χώρες, μικρές και μεγάλες, που επί τόσες δεκαετίες είχαν την αυταπάτη ότι το μόνο που έφταιγε ήταν η επιρροή των ισχυρών, χωρίς να αναλογίζονται και τον εαυτό τους.

Οι στόχοι ζωής ατόμων και εθνών ήταν και είναι μόνον η υλική ευμάρεια καθώς και η υπεροχή έναντι των υπολοίπων, η οποία είναι ανταγωνιστικό στοιχείο και μπορεί να πάρει πολλές μορφές από την πιο πρωτόγονη όπως το χρήμα ως μέσο ανάδειξης μέχρι την πιο λεπτή όπως ο πολιτισμός. Όμως και στις δύο περιπτώσεις καλλιεργούνται μόνον οι κτητικές τάσεις, ο ατομισμός, η υπεροχή της ομάδας ή του έθνους με στόχο αυτή καθαυτή την υπεροχή και όχι τις ιδιότητες που τη συνιστούν. Έτσι τελικά και βαθμιαία ο άνθρωπος οδηγείται σε αντικοινωνικές συμπεριφορές που αποσυνθέτουν τον κοινωνικό και διεθνή ιστό και οδηγούν τους σχετικά πιο υγιείς ανθρώπους σε απόγνωση. Αυτό συμβαίνει γιατί, ακόμη και στην περίπτωση της πολιτισμικής υπεροχής, η υπεροχή αυτή (αν βέβαια είναι αληθινή, γιατί μπορεί να είναι και μία αυταπάτη) γίνεται ένα είδωλο και κάθε είδωλο είναι ένας υλισμός που δεν οδηγεί πουθενά αλλού παρά μόνον στην άρνηση της ύπαρξης των άλλων μέσω υποβάθμισής τους μέσα στη συνείδησή μας. Πέραν τούτου μία τέτοια υπεροχή είναι αμφισβητούμενη, όπως για παράδειγμα τέτοια πολιτισμική υπεροχή είναι για τη Δύση η ελεύθερη και ισότιμη με του άντρα θέση της γυναίκας στην κοινωνία, ενώ για άλλες χώρες αποτελεί πολιτισμική υπεροχή η ακριβώς αντίθετη κατώτερη θέση της γυναίκας. Προφανώς εδώ ο κανόνας αλήθειας δεν βρίσκεται στον πολιτισμικό φονταμενταλισμό ως διαφορετικότητα, αλλά στον κανόνα αρχής και εν προκειμένω στην αρχή της ισότητας και της ελευθερίας.

Είναι φανερό ότι είναι αναγκαία μία άλλη ματιά τόσο απέναντι στα ελαττώματά όσο και απέναντι στα προτερήματα τα δικά μας και των άλλων. Αυτό είναι απαραίτητο γιατί είναι τρομερά δύσκολη η δίοδος ανάμεσα σε πράγματα που φαίνονται τόσο αντιφατικά μεταξύ τους, όπως ο άνθρωπος ως άτομο, η ομάδα και η ανθρωπότητα συνολικά, γιατί αυτά συγκρούονται μεταξύ τους στο επίπεδο συμφερόντων και αξιολόγησης δικαιωμάτων και αυταξίας. Αν μάλιστα υπολογίσουμε μέσα στα ενδιαφέροντά μας και το μη ανθρώπινο περιβάλλον, τότε τα πράγματα γίνονται δραματικά για τις αντοχές των ανθρώπων.

Θα πρέπει λοιπόν να αναφέρουμε τρεις θεμελιώδεις όψεις βίας που είναι βαθιά αντικοινωνική και που επηρεάζει μεγαλύτερα σύνολα:

1) Η πρώτη είναι οπωσδήποτε η βία της φτώχειας και της έλλειψης δημοκρατικού πολιτισμού και όχι μόνον θεσμών. Αυτή η βία δεν είναι συνήθως σε αληθινή αντιστοίχιση με την ανάγκη και τη δικαιοσύνη, αλλά η υπάρχουσα ανάγκη και κοινωνική αδικία καταλήγει να αποτελεί πλην άλλων και ένα πρόχειρο πεδίο για ανάδειξη της ελλοχεύουσας τάσης του ανθρώπου για επιβολή και εκδίκηση τόσο προσωπική όσο και αφηρημένη. Δηλαδή οι πράξεις των ανθρώπων για αποκατάσταση της ισότητας, της δικαιοσύνης και της ελευθερίας μπορεί να μη στοχεύσουν τελικά κυρίως σε αυτές τις αρχές, αλλά συχνά να εκτραπούν σε μία άλογη βία που τείνει να πάρει τη θέση της προηγούμενης άδικης και βίαιης επιβολής και χωρίς καμμία σύνδεση με τις παραπάνω επικληθείσες αρχές. Αυτό μπορεί να συμβεί στις επαναστάσεις και σε κάθε είδους αντίδραση προς την κοινωνική αδικία. Η πραγματικά ορθή αντίδραση θα απαιτούσε μία καλύτερη κατανόηση του περιεχομένου των επιδιωκόμενων αρχών, των κινήτρων και της αληθινής ανάγκης.

2) Η δεύτερη είναι η βία του φονταμενταλισμού και των συνυφασμένων και με αυτόν συμφερόντωνόπως π.χ. της απαξίωσης της γυναικείας ύπαρξης στη μισή σχεδόν υδρόγειο με τη στήριξη βέβαια του ανδρικού πληθυσμού. Εδώ η Δύση δεν έχει δείξει αληθινό ενδιαφέρον για θεσμικό και πολιτικό μετασχηματισμό όπως αυτό φαίνεται στην περίπτωση του Αφγανιστάν με τη συνέχιση της σαρία και σ’ ένα μικρότερο βαθμό στο Ιράκ. Αυτό απαξιώνει τη Δύση στο επιχείρημά της για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Σε αυτού του είδους τη βία υπάρχει ο κίνδυνος η βούληση των υποταγμένων ανθρώπων να συναινεί σε αυτήν, να συναινούν δηλαδή στο να είναι θύματα, οπότε εδώ μπορεί να αναδειχθεί ένα κατά βάση φιλοσοφικό πρόβλημα, αυτό της μη σύμπτωσης της ατομικής βούλησης με την αρχή της αξιοπρέπειας και της ελευθερίας και η εξεύρεση λύσης είναι θέμα ειλικρινούς διαβούλευσης και όχι της στρατηγικής.

3) Η τρίτη είναι αυτή της στρατηγικής βίας υπό τις δύο εκδοχές της∙ της βίας που ασκούν ισχυρά πολιτικοοικονομικά, πολιτισμικά και στρατιωτικά συμφέροντα και από την άλλη η τρομοκρατική βίαυπό την έννοια του ασύμμετρου αιφνιδιασμού και της τυφλής προσβολής κοινωνικών συνόλων και στόχων, η οποία δυστυχώς κατάφερε να μοχλεύσει (πράγμα που πιθανόν να ήταν σκοπούμενο) και να οδηγήσει σε ένα νέο αστυνομικό αυταρχισμό τις κοινοβουλευτικά ώριμες κατά τα άλλα κοινωνίες μας σε συνέργεια με τους φονταμενταλιστές της Δύσης. Εδώ πρέπει να καταθέσουμε όμως και την άποψη ότι όποιο και να είναι το άλλοθι της ασύμμετρης βίας, είναι βαθιά ενάντια στον άνθρωπο και την ανθρωπιστική ανάπτυξη και στρεβλώνει τις πολιτικές εξελίξεις οδηγώντας σε έναν ομοιοπολικό (όμοιου χαρακτήρα) και το ίδιο ανίερο φονταμενταλισμό. Σε αυτό δεν μπορεί να υπάρξει άλλοθι.

4) Υπάρχει και η ατομική ή κοινωνική βία που δεν αφορά μεγάλα σύνολα ή είναι τελείως περιστασιακή και σπάνια, χωρίς να δημιουργεί ισχυρά και πάγια διαχεόμενο σε χώρο και χρόνο κλίμα βίας στην κοινωνία και η οποία μπορεί να πάρει διάφορες μορφές, άμεσες ή έμμεσες. Και εδώ χρειάζεται προσοχή, γιατί η βία σαν έννοια έχει πολύ ευρύ περιεχόμενο (πολύ ευρύτερο από όσο φανταζόμαστε) και μπορεί ο τρόπος που την αντιλαμβάνεται κανείς να χρησιμοποιηθεί εποικοδομητικά ή όχι. Οι βίαιες αντιδράσεις λοιπόν ενός ανθρώπου εκτός εξουσίας μπορεί να οφείλονται σε διάφορους λόγους όπως π.χ.:

α) Μπορεί κάποιος στην προσπάθεια να πετύχει τους στόχους του να αντιδρά εγωιστικά και αντικοινωνικά με παραβατικό τρόπο. Αυτή η συμπεριφορά αποτελεί μία μορφή βίας ακόμη και όταν δεν στοχεύει στην ζωή των άλλων αλλά σε άλλα στοιχεία της υπόστασής τους π.χ. την περιουσία τους. Η εγκληματική συμπεριφορά όμως αντιμετωπίζεται από το ποινικό δίκαιο των χωρών και έχει επί μακρόν συζητηθεί ο τρόπος αντιμετώπισής της, αλλά όπως αποδεικνύουν τα πράγματα όχι και τόσο επιτυχώς. Η διαβούλευση απέτυχε όπως φαίνεται από το ότι τα κράτη καταφεύγουν σήμερα σε περιστολή των ατομικών ελευθεριών για έλεγχο της εγκληματικότητας, πράγμα που δεν είναι εποικοδομητικό, αντί να προσπαθήσουν να θεραπεύσουν τα αίτια που είναι το πραγματικά καλύτερο για το σύνολο.

β) Ίσως απλά και ανθρώπινα ένας άνθρωπος δεν μπορεί να επιβιώσει και διαμαρτύρεται για να ακουστεί ή κάνει κάτι για την κατάστασή του, πράγμα όμως που μπορεί να γίνει με θεμιτούς ή αθέμιτους τρόπους ανάλογα με το πολιτισμικό αποτύπωμα του ανθρώπου ή το βαθμό της απόγνωσής του, οπότε θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε κάποτε και την αδιαφορία της κοινωνίας και του κράτους ως μία μορφή βίας.

γ) Η παραπάνω κοινωνική αδιαφορία πρέπει να αντιμετωπιστεί κάποτε σαν μορφή βίας που ασκείται μέσω παράλειψης να πράξει η κοινωνία αυτό που είναι χρέος της να πράξει είτε νομικά είτε ηθικά. Αυτή η αδιαφορία βέβαια σπανίως αντιμετωπίζεται από τον νόμο (εξάλλου θα ήταν αδύνατο κάτι τέτοιο, γιατί η ηθική δεν επιβάλλεται), αλλά ακριβώς σε αυτά τα σημεία στα οποία δεν μπορεί να υπεισέλθει ο νόμος βρίσκονται οι αναζητούμενες λύσεις: δηλαδή στη συνείδηση των ατόμων και της κοινωνίας. Αλλά δυστυχώς είναι και αυτή αναζητούμενη. Το ότι κάποιος είναι επιτυχημένος αλλά αντικοινωνικός και επαρμένος, σαν αυτούς τους άγγλους τραπεζικούς που πετούσαν ειρωνικά και προσβλητικά στους διαδηλωτές 10λιρα από τα παράθυρα της τράπεζας κατά τις πρόσφατες διαδηλώσεις του Λονδίνου είναι μία ψυχολογική μορφή βίας (π.χ. απέναντι σε εκείνους που είχαν μείνει άνεργοι λόγω της τραπεζικής κρίσης), ενώ η σκέτη αδιαφορία θα ήταν πιο λεπτή και απροσδιόριστη βία. Η συμπεριφορά εκείνη έδειξε υπερμεγέθη έπαρση και μια βαθιά ριζωμένη αίσθηση τάξεων, όχι καλύτερη από τις κάστες των Ινδιών, η οποία όμως αίσθηση δεν διαθέτει τουλάχιστον ταυτόχρονα και εκείνη την αξιοπρέπεια που έστω ορισμένοι από την ανώτερη τάξη διέθεταν, όπως ο αριστοκράτης που στο ναυάγιο του Τιτανικού έβαλε τη γυναίκα του στη σωστική λέμβο, ενώ ο ίδιος επέστρεψε στο πλοίο για να πεθάνει «σαν άντρας» ή με κώδικα τιμής, για να μην υποβαθμίζουμε τις έννοιες ρατσιστικά.

δ) Επίσης κάποιος μπορεί να θέλει να ασκήσει πολιτικές και άλλες πιέσεις, ορθές ή λανθασμένες(όπως η διαφθορά), σε ένα πολιτικό και κοινωνικό ιστό, που μπορεί νομίμως να ξεκινά από μια απλή διαμαρτυρία ή πίεση και να φθάνει πέραν του νομίμου σε σοβαρή απειλή κατά της κοινωνικής τάξης, ασφάλειας και ελευθερίας.

Μπορεί βέβαια η ανάλυση της βίας να επεκταθεί σε πλείστες όψεις της ανθρώπινης ζωής που δεν θα γινόταν αντιληπτή ως βία.

Το πρόβλημα γεννιέται από το ότι όλες οι πιέσεις αυτού του είδους μπορεί να θεωρηθούν ως μία μορφή βίας, εφόσον τείνουν στο να επιβάλουν σε άλλους κάτι που δεν θέλουν. Τα ολοκληρωτικά καθεστώτα βασίζονται σε μία τέτοια αντίληψη για απαγόρευση κάθε κοινωνικής διαμαρτυρίας. Και φυσικά και εκείνοι που έχουν ευμάρεια δεν έχουν λόγο να αποδεχτούν μία τέτοια διασάλευση της ηρεμίας τους.

Εδώ η αντίληψη της κοινωνικής και κρατικής αδιαφορίας επίσης ως έμμεσης βίας θα βοηθούσε ίσως στην εξισορρόπηση των αντιλήψεων, όχι για να αυξήσει την επιθετικότητα αυτών που μειονεκτούν, αλλά αντίθετα για να αυξήσει το αίσθημα ευθύνης και ενδιαφέροντος τόσο αυτών που δεν βρίσκονται σε ανάγκη και έχουν τα μέσα να βοηθήσουν όσο και των άλλων που θα πρέπει να αντιληφθούν και τη δική τους συμμετοχή στο πολιτισμικό αποτύπωμα της κοινωνίας το οποίο δημιουργεί τις ανάγκες ή τις ανισότητες.

Σε μία κοινωνία από την οποία λείπουν οι αξίες τα πράγματα είναι πιο επικίνδυνα. Οι αξίες δεν λείπουν υπο την έννοια ότι δεν είναι γνωστές, αλλά υπό την έννοια ότι δεν ασκούν σχεδόν καμμία πρακτική επιρροή στην καθημερινή και την δημόσια ζωή. Δεν εννοούμε βέβαια ότι οι αξίες πρέπει να είναι μόνον σαν τις υπερβατικές αξίες που προωθούσαν οι εκκλησίες των διαφόρων θρησκειών σε παλαιότερους καιρούς, αδιαφορώντας για την φτώχεια και την ανάγκη των ανθρώπων, ενώ οι ίδιες απολάμβαναν τον πλούτο ακόμη και με συγχωροχάρτια. Ούτε είναι αξίες οπωσδήποτε αυτές που αντιλαμβάνεται ως τέτοιες η φονταμενταλιστική και μαζικοποιημένη πλειοψηφία των ανθρώπων σε συγκεκριμένο τόπο και χρόνο, γιατί τότε θα έπρεπε να θεωρήσουμε ως αξίες και αυτές που αποδεχόταν ως τέτοιες η ναζιστική νεολαία και το ναζιστικό κόμμα που είχε εκλεγεί με «δημοκρατικές διαδικασίες» από το λαό. Θα πρέπει να τονίσουμε ότι όλες οι αξίες στο πεδίο της πράξης αποτελούν το πεδίο της δοκιμασίας η μια της άλλης, αλληλοσυμπληρούμενες.
Η υπερβατικότητα από το ένα μέρος μπορεί να καταντήσει ένα ψεύδος, για να κρατηθεί κάποιος στην αμάθεια και τη φτώχεια χωρίς να αντιδράει, και επομένως η αλήθεια της διακήρυξής της κρίνεται και από την παράλληλη επαρκή υλική και ψυχολογική φροντίδα για τους ανθρώπους, χωρίς αυτό να είναι μία εγωιστική φιλανθρωπία. Από το άλλο μέρος η υλική ευμάρεια μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την εξαχρείωση του ανθρώπου σε μια κοινωνία όπου η ισχύς θα επικρατεί ως ιδέα και οι άνθρωποι δεν θα γνωρίζουν ούτε θα ονειρεύονται τίποτε άλλο έξω από αυτό και μάλιστα με σχεδόν δεδομένο απαρχής τον νικητή λόγω της ήδη συσσωρευμένης ισχύος του.

Φωτό:Wikipedia

Η ισχύς όμως έχει δύο πόλους: την εξουσία και την υποταγή. Και κατά ένα περίεργο τρόπο οι λάτρεις της εξουσίας σχετικά εύκολα υποτάσσονται κιόλας! Και να μην ξεχάσουμε τη ρήση του Ζαν Ζακ Ρουσσώ ότι «ο άνθρωπος γεννιέται ελεύθερος, αλλά είναι παντού αλυσοδεμένος. Μερικοί θεωρούν τον εαυτό τους αφέντη άλλων, όμως είναι πιο σκλάβοι και απ’ τους σκλάβους». Και όταν λέμε εξουσία εννοούμε όχι μόνον την πολιτική αλλά και αυτήν που ασκείται στην καθημερινή ζωή από τον κοινό άνθρωπο.

Η παράμετρος της πλειοψηφίας φυσικά είναι πιο κοντά στο δίκαιο, γιατί το συνηθέστερο υπήρξε οι λίγοι να καταπιέζουν τους πολλούς και αυτό που μέχρι σήμερα έλειπε ήταν κυρίως η ελευθερία των πολλών. Αλλά και το αντίθετο δεν έλειπε. Επίσης οι παραδοχές της πλειοψηφίας δεν είναι κατ’ ανάγκην πάντοτε ορθές σε οποιοδήποτε πεδίο και αν το ερευνήσει κανείς. Οι αξίες όμως σε κάθε περίπτωση είναι ανεξάρτητες από τους αριθμούς του πλήθους και έχουν μία αυθυπαρξία καθαυτές, χωρίς να επηρεάζονται από τον υποκειμενισμό του ανθρώπου.

Επομένως μάλλον χρειάζεται να επαναπροσδιορίσουμε το περιεχόμενο των ατομικών δικαιωμάτων, τα οποία πρέπει να πάψουν να είναι απλά ευχολόγια και να καταπατούνται σε κάθε ευκαιρία. Αντί να προσαρμόζουμε το περιεχόμενό τους στην εκάστοτε επιθυμία μας, καλύτερο είναι να προσαρμοσθούμε εμείς σε αυτό που κατά βάθος ξέρουμε (και στο βαθμό που το ξέρουμε) ότι είναι το περιεχόμενό τους. Το σίγουρο είναι ότι κατανοούμε περισσότερα από όσα είμαστε διατεθειμένοι να πράξουμε και σε αυτό έγκειται ένα βασικό πρόβλημα. Και να παραδεχθούμε ότι πολλοί είναι οι παράγοντες που συντρέχουν στη διαμόρφωση του σημερινού κλίματος ανελευθερίας που εξαπλώνεται στη δημοκρατική δύση αλλά και στην ανατολή, στην έξαρση των φονταμενταλισμών κάθε είδους, καθώς και στην κοινωνική εγκληματικότητα και αδιαφορία.
Ο κυριότερος όμως παράγοντας είναι η απογύμνωση της ύπαρξης του ανθρώπου από όποια αξία πέραν της οικονομικής ευμάρειας και της προσωπικής ευχαρίστησης σε μία μεταφορά της επιθυμούμενης αλλά ανέφικτης διάρκειας της ζωής στα πράγματα, επειδή αυτά ζούν περισσότερο, και στη συσσώρευση αναμνήσεων για γεγονότα ως ειδώλων, επειδή ο άνθρωπος είναι μεν θνητός αλλά δήθεν ως υποκείμενο τα χειρίζεται ο ίδιος και αισθάνεται κύριος της μοίρας του. Έτσι λοιπόν πρέπει να απαντήσουμε και στην εσωτερικευμένη οντολογική ανασφάλεια, γενικεύοντας την προσέγγιση του An.Giddens στο ίσως πιο σημαντικό και διαχρονικό βιβλίο του «Οι συνέπειες της Νεωτερικότητας» (εκδ.Κριτική 2001).

Αλλά δεν μπορεί κανείς ανέξοδα και στο διηνεκές να προβαίνει σε κάθε είδους βία, χωρίς να επισύρει μια τελική βία πάνω του που θα καταστρέψει το οικοδόμημα. Αυτό είναι μια πραγματική πρόκληση της εποχής μας, αν και δεν φαίνεται να είναι κανείς ηγέτης διατεθειμένος να διαβουλευτεί για να δοθεί μία ουσιώδης απάντηση από την ίδια την ανθρωπότητα. Τα συμφέροντα είναι ισχυρά, οι προσκολλήσεις ισχυρές, η αδράνεια μεγάλη και … τι απομένει; Ο πανδαμάτωρ χρόνος…

Ιωάννα Μουτσοπούλου, Δικηγόρος

Μέλος της Γραμματείας της ΜΚΟ ΣΟΛΩΝ

ΓΙΑ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Tου Δημοσθένη Κυριαζή

Τον τελευταίο καιρό ακούγονται πολλές φωνές για κρίση του πολιτικού συστήματος και για επείγουσα ανάγκη αλλαγής της σημερινής πολιτικής. Μια τέτοια όμως αλλαγή δεν έχει καμία αξία αν δεν ξεκαθαρίσουμε τι εννοούμε, ή ακριβέστερα τι θέλουμε να εννοούμε, με το αφηρημένο ουσιαστικό «πολιτική».
Αν δεν συμφωνήσουμε σε ένα γενικής αποδοχής ορισμό της πολιτικής, η αλλαγή θα γίνει χωρίς πυξίδα και γρήγορα θα αρχίσουμε να συζητάμε

Περισσότερα... »

16:47

...

» ΚΥΜΒΑΛΑ

Φωτό: wikipedia

ΜΕΤΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΕΞΕΙΔΑΝΙΚΕΥΣΗ ΤΩΝ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝROBERTO ASSAQIOLI

Το πρόβλημα του σεξ ή το πρόβλημα, που αναφέρεται στην ορθή και δημιουργική αντιμετώπιση της γενετησίου ορμής, απασχολεί την ανθρωπότητα από τότε, που άρχισε ο πολιτισμός. Αλλά για πολλούς λόγους το πρόβλημα αυτό είναι σήμερα περισσότερο αισθητό και η ενημέρωση του κοινού πάνω σ’ αυτό περισσότερο απαραίτητηֺ έχει γίνει σήμερα παραδεκτό ότι η ανθρωπότητα έχει οριστικά συνειδητοποιήσει αυτό το πρόβλημα. Η κρίση, που υπάρχει στις σχέσεις ανάμεσα στα δύο φύλα, δεν είναι απομονωμένη, αλλ’ αποτελεί μέρος και ίσως μπορούμε να πούμε τη σπουδαιότερη φάση της γενικής κρίσης, η οποία επηρεάζει βασικά τα ίδια τα θεμέλια του σημερινού μας πολιτισμού.

Η εξουσία της θρησκείας και των ηθικών κανόνων πάνω, στα οποία στηριζόταν ο πολιτισμός μας, η παράδοση και τα ήθη και έθιμα, που πριν υπολογίζονταν και τα αποδέχονταν αναμφισβήτητα (ακόμη και όταν δεν υπήρχε συνέπεια στην εφαρμογή τους) έχουν χάσει ή χάνουν με μεγάλη ταχύτητα το γόητρό τους και τη δύναμή τους να επιβάλλονται και να ελέγχουν περισσότερο απ’ όλους η νέα γενιά με δραστηριότητα και πότε-πότε επαναστατικά αντιδρά προς αυτά. Η αιτία της όλης αυτής κρίσης βρίσκεται στο γεγονός ότι, ενώ ο θρησκευτικός τρόμος και η χωρίς αντίρρηση αποδοχή των θεολογικών και ηθικών αντιλήψεων του παρελθόντος χάνουν συνεχώς την επιρροή τους, οι παλιότερες και πιο συντηρητικές ορθόδοξες ομάδες προσπάθησαν με κάθε μέσο να επιβάλλουν τους αυστηρούς κανόνες, περιορισμούς και απαγορεύσεις, που βασίζονται ακριβώς πάνω σ’ αυτά τα θεολογικά και ηθικά θεμέλια.

Έτσι, στο παρελθόν, στο σεξουαλικό τομέα επικρατούσε μια στάση, που οδηγούσε την κοινή γνώμη να θεωρεί τα βιολογικά ένστικτα και τα ανθρώπινα πάθη σαν κακά και βρώμικα. Κατά συνέπεια, η μέθοδος που χρησιμοποιούταν, για να αντιμετωπισθούν, ήταν εκείνη της απώθησης, εκτός από τις περιπτώσεις εκείνες, κατά τις οποίες η γενετήσια ορμή έβρισκε τη δικαιολογημένη ικανοποίηση σε ένα νόμιμο γάμο. Το πρόβλημα του σεξ θεωρείτο ακατάλληλο και οι ενήλικες προσπαθούσαν να κρατήσουν τους νέους ακατατόπιστους επάνω σε αυτό, όσο ήταν δυνατό.
Η εξασθένιση της θρησκευτικής επίδρασης, επάνω, στην οποία στηριζόταν η στάση αυτή, και η αναγνώριση των συνεπειών της απώθησης επάνω στην υγεία και στο χαρακτήρα, λόγω αυτής της απώθησης, προκάλεσαν πολλές και διάφορες επαναστατικές εκδηλώσεις.

Πρώτα είχαμε την «επιστροφή στη φύση», που υποστήριζε ο Ρουσσώ και οι οπαδοί του, έπειτα τη θεοποίηση του αισθήματος από τον ρομαντισμό, αργότερα το ξαναζωντάνεμα της ηδονιστικής και της αισθητικής ιδέας των αρχαίων Ελλήνων και της Αναγέννησης, που το ακολούθησε το κύμα του φιλοσοφικού και πρακτικού υλισμού, και η ατομικιστική επανάσταση εναντίον της κοινωνίας και των κοινωνικών τύπων, όπως σκιαγραφήθηκαν από τον Ίψεν. Ίσως στη σύγχρονη κοινωνία πιο σπουδαία είναι η επίδραση του Φρόιντ και των οπαδών του της ψυχαναλυτικής θεωρίας, η οποία δίδει έμφαση στα ψυχοπαθολογικά αποτελέσματα της σεξουαλικής απώθησης. Όλα αυτά συνέτειναν στο να ισχυροποιήσουν και να δικαιολογήσουν την ανεξέλεγκτη ικανοποίηση όλων των ενστίκτων ενορμήσεων, στο να αφεθεί ελεύθερο κάθε πάθος και στο να ικανοποιείται κάθε ιδιοτροπία.

Αλλά το αποτέλεσμα αυτής της «ελευθερίας» δεν έφερε την αναμενόμενη ικανοποίηση και ευτυχία. Ενώ λιγόστεψε τα μειονεκτήματα της αρχικής αυστηρής στάσης και των δυσμενών της αποτελεσμάτων, δημιούργησε άλλες περιπλοκές, συμπλέγματα και δυστυχία. Οι οπαδοί της ανεξέλεγκτης σεξουαλικής έκφρασης βρήκαν και ακόμη βρίσκουν ότι οι υπερβολές ακολουθούνται οπωσδήποτε από εξάντληση ή αηδίαֺ ότι το σεξουαλικό κίνητρο και πάθος, ακόμα και όταν δεν ελέγχεται από ηθικές σκέψεις, δεν μπορεί να βρει πάντοτε ικανοποίηση του ενός απ’ αυτά να απαιτεί αναχαίτιση του άλλου. Για παράδειγμα, μια απερίσκεπτη υποχωρητικότητα στη σεξουαλική επιθυμία είναι ικανή να συγκρουσθεί με την αυτοσυντήρηση, δημιουργώντας έτσι μια σύγκρουση, μεταξύ λαγνείας και φόβου της αρρώστειας. Παρά πέρα, μια υπερβολική επιβολή πιθανόν να βρεθεί σε σύγκρουση με τα κοινωνικά ήθη και έθιμα και το φόβο του ριψοκίνδυνου, που περιλαμβάνεται σε αυτό.

Η έλλειψη κάθε σταθερής καθοδηγητικής αρχής, κάθε καθαρής κλίμακας αξιών, κάνει το άτομο ανασφαλές, του αφαιρεί την αυτοεξάρτηση και το εκθέτει στην επίδραση άλλων ανθρώπων και εξωτερικών συνθηκών. Επί πλέον οι ηθικές και πνευματικές αρχές ή οι φιλοδοξίες δεν μπορούν να παραμερισθούν τόσο εύκολα, όσο πολλοί νομίζουνֺ διατηρούνται στο ασυνείδητο λόγω επιδράσεων της κληρονομικότητας και του περιβάλλοντος και υπάρχουν επίσης σε λανθάνουσα κατάσταση στην αληθινή, πνευματική φύση του ανθρώπου. Όταν παραβιάζονται, εγείρουν συνειδητή ή ασυνείδητη διαμαρτυρία και κατά συνέπεια έντονες εσωτερικές συγκρούσεις.

Χάριν καθαρότητας η εικόνα της κατάστασης έχει απλοποιηθεί. Στην πραγματικότητα, βρισκόμαστε σήμερα σε μια περίοδο μεταβατική, σε μια περίοδο σύγχυσης και διασταυρούμενων ρευμάτων. Σε μερικά μέρη και σε μερικές ομάδες οι παλιές αντιλήψεις επιζούν, παλιές έννοιες και μέθοδοι εξακολουθούν να επιβάλλονται. Σε πολλές περιπτώσεις επικρατεί μια κατάσταση βίαιης αντίδρασης και σύγκρουσης μεταξύ των γενεών. Στους πιο προχωρημένους και φωτεινούς κύκλους η υπερβολική αυτή μορφή της αντίδρασης αναγνωρίζεται και καταβάλλονται προσπάθειες να βρουν και να υιοθετήσουν ισορροπημένες απόψεις και καλές μεθόδους.

Είναι φανερό ότι καμία από τις παραπάνω εξτρεμιστικές τάσεις δεν μας δίνει ικανοποιητικά αποτελέσματα. Θα έλεγε κανείς ότι μια μέση λύση, συμβιβαστική των δύο άκρων, θα μπορούσε να μας βγάλει από το αδιέξοδο, αλλά ενώ μια τέτοια απλή πορεία θα μπορούσε να αποτρέψει τα δυσάρεστα αποτελέσματα των άκρων, η πείρα μας λέει ότι δεν μπορεί να θεωρηθεί σαν μια ικανοποιητική λύση.
Υπάρχει, εν τούτοις, και μια άλλη λύση, πιο δυναμική, πιο δημιουργική στην αντιμετώπιση του προβλήματος. Αυτή βασίζεται και εκμεταλλεύεται μια θεμελιώδη ιδιότητα των βιολογικών και ψυχολογικών ενεργειών, τη δυνατότητα δηλ. της μεταλλαγής τους, μια δυνατότητα, που υπάρχει σε όλες τις ενέργειες.

Η πραγματική φύση της πορείας δεν είναι εξ’ ολοκλήρου γνωστή, αλλά αυτό συμβαίνει με όλες τις θεμελιώδεις αρχές. Δεν μπορούμε π.χ. να πούμε ότι έχουμε συλλάβει την πραγματική φύση του ηλεκτρισμού, αλλά γνωρίζομε αρκετά για τις εκδηλώσεις του και τους νόμους που τον διέπουν, για να μας καταστήσουν ικανούς να χρησιμοποιήσουμε τον ηλεκτρισμό σε διάφορους αλλά και πολύπλοκους τομείς, όπως είναι η ηλεκτρονική. Το ίδιο συμβαίνει και στην ψυχολογία. Δεν έχουμε ανάγκη να βεβαιωθούμε για την τελική φύση των ψυχολογικών ενεργειών και των μεταλλαγών τους, για να τις χρησιμοποιήσουμε μέσω μιας αυξανόμενης γνώσης των νόμων, που τις διέπει και μέσω κατάλληλων και ικανοποιητικών μεθόδων, που βασίζονται πάνω σ’ αυτούς τους νόμους. Επομένως μπορούμε να προχωρήσουμε με εμπιστοσύνη στην εξέταση των μεθόδων, που πρέπει να ακολουθηθούν στη δημιουργική χρησιμοποίηση της πλεονάζουσας ενέργειας ή των υπερβολικών σεξουαλικών κινήτρων. Αυτό είναι αξιόλογο και στην ισορρόπηση των σεξουαλικών επιθυμιών των παντρεμμένων, και στην προσαρμογή σε καταστάσεις όπου ομαλές σεξουαλικές σχέσεις δεν επιτρέπονται.

Ο πρώτος κανόνας αναφέρεται στην υιοθέτηση μιας αντικειμενικής στάσης έναντι του σεξ, ελεύθερης από τις συνήθεις αντιδράσεις του φόβου, από σεμνοτυφία και καταδίκη, καθώς και από το δέλεαρ και την αίγλη-συχνά τεχνητά επιβαλλόμενα-απ’ τα οποία γενικά περιτριγυρίζεται σήμερα.

Το σεξουαλικό κίνητρο, όπως και κάθε άλλο, δεν είναι στη βάση του ούτε «κακό» ούτε «καλό». Είναι μια βιολογική λειτουργία και σαν τέτοια δεν είναι «ανήθικη» αλλά προ-ηθική. Είναι δε αυτή μεγάλης σπουδαιότητας, γιατί εξασφαλίζει τη διαιώνιση του είδους και της ανθρώπινης φυλής. Στα ζώα υπόκειται σ’ ένα φυσικό κύκλο αυτολειτουργίας. Στην πολιτισμένη ανθρωπότητα έγινε περισσότερο πολύπλοκη λόγω της στενής συσχετίσεως της με ψυχολογικές λειτουργίες, όπως είναι το συναίσθημα και η φαντασία, και με κοινωνικούς και ηθικούς παράγοντες, οι οποίοι είτε την υπέρ-ερέθισαν είτε την αναχαίτισαν. Επομένως, ηαντικειμενική επιστημονική στάση έναντι του σεξουαλικού κινήτρου πρέπει να είναι διπλή: από το ένα μέρος πρέπει να περιορίσουμε τους φόβους και τις καταδίκες, που έχουν σαν αποτέλεσμα την απώθηση της σεξουαλικής ορμής στο ασυνείδητο, όπως έχει περιγράψει η ψυχανάλυση και από το άλλο πρέπει να ασκούμε ένα ήρεμο, αλλά σταθερό έλεγχο ακολουθούμενο από μια δραστήρια πορεία της μεταλλαγής, όταν η φυσική έκφραση τους είναι παράλογη.

Η πορεία της ψυχολογικής μεταλλαγής και εκείνη της εξειδανίκευσης σημειώνεται και συμβολικά-αν και με σκοτεινό και δυσνόητο τρόπο-στα γραπτά των αλχημιστών (Jung, 1953). Άλλες ενδείξεις βρίσκονται στα έργα εκείνων, που έγραψαν για τον ασκητισμό και το μυστικισμό, όπως είναι η Evelyn Underhill. Στη σύγχρονη αντιμετώπιση του προβλήματος βρίσκουμε την παρακάτω σπουδαία δήλωση του Φρόιντ: «Τα στοιχεία του σεξουαλικού ενστίκτου χαρακτηρίζονται από μια ικανότητα για εξιδανίκευση, για μεταβολή του σεξουαλικού τους σκοπού σε ένα άλλο διαφορετικού είδους και κοινωνικά πιο αξιόλογου. Ίσως τα καλύτερα προϊόντα του πολιτισμού μας οφείλονται στο σύνολο των ενεργειών, που κερδίζονται κατ’ αυτόν τον τρόπο» (Freud, Ueber Psychoanalyse, Leipzig und Wien: Deutike, 1910, σελ 61-62) .

Η δήλωση αυτή είναι μεγάλης σημασίας, γιατί ο ίδιος ο Φρόιντ υποδείχνει ότι είναι σφάλμα να εξετάζονται χωριστά η σωματική ή η αντιστικτική φύση του σεξ, ανεξάρτητα από τις συναισθηματικές του ή άλλες ψυχολογικές του φάσεις. Εν τούτοις αυτή η εσφαλμένη άποψη υποστηρίζεται από πολλούς ερευνητές, που διέπονται από υλιστική προκατάληψη. Μια τέτοια καθαρά ζωολογική άποψη είναι τελείως μονομερής και ενώ οι ερευνητές αυτοί έχουν παρουσιάσει μια σειρά από συγκεκριμένα γεγονότα, το ότι παραγνωρίζουν τη ζωτική τους συσχέτιση με την ψυχολογική άποψη του σεξ, που είναι και η πραγματικά ανθρώπινη, καταρρίπτει τα συμπεράσματα, που συνάγονται απ’ αυτούς. Ο James Hinton πολύ σωστά παρατήρησε, πριν από μισό αιώνα, ότι το να ασχολείται κανείς με το σπουδαίο γεγονός της σεξουαλικής αγάπης μόνο από την υλική του πλευρά είναι σαν να ακούει ένα κονσέρτο του Sarasate και για την ίδια στιγμή να σκέπτεται για τα έντερα της γάτας ή για την ουρά του αλόγου με τα οποία φτιάχνουν τις χορδές του βιολιού και τις ίνες του δοξαριού (Ellis, 1910).

Στην προσπάθεια μας να καθορίσουμε τι είναι η σεξουαλική ορμή βρίσκουμε σ’ αυτή τρεις βασικές φάσεις.

1. Την αισθησιακή: Σωματική ευχαρίστηση.
2. Τη συναισθηματική: Ένωση με ένα άλλο πρόσωπο.
3. Τη δημιουργική: Γέννηση μιας νέας ύπαρξης.

Φωτό: wikipedia

Αν και δεν έχουμε την απαίτηση να χαρακτηρισθεί η κατάταξη αυτή σαν επιστημονική, παρόλα αυτά περιλαμβάνει ένα πρακτικό σκοπό στην πορεία της μεταλλαγής. Κάθε μια από τις παραπάνω φάσεις μπορεί να μεταλλαχθεί ή να εξιδανικευτεί σύμφωνα με την ιδιαίτερη φύση της.

Επί πλέον οι μεταλλαγές μπορούν να ακολουθήσουν δύο κατευθύνσεις.

Η πρώτη είναι «κάθετη» ή προς τα έσω κατευθυνόμενη. Πολλά περιστατικά αυτού του είδους της εξιδανίκευσης υπάρχουν στις βιογραφίες και στα συγγράμματα των μυστικιστών και των θρησκευτικών ανθρώπων όλων των εποχών, των χωρών και των θρησκειών. Οι αυτοβιογραφίες τους μας δίδουν αρκετή και ενδιαφέρουσα μαρτυρία για τη φύση αυτής της πορείας, τις κρίσεις της και τις μεταστροφές της, τις στεναχώριες, μα και την ευχαρίστηση που επιβραβεύει την έντασή της και την υπέρτασή της. Όλοι τους μιλάνε για τη «μακαριότητα», την οποία έζησαν, την οποία, εν τούτοις, θεωρείται απ’ τους ίδιους σαν ένα πιθανό εμπόδιο, όταν κάποιος προσκολλάται σε αυτή. Μπορούμε επίσης να παρατηρήσουμε τα διαφορετικά στάδια, που οδηγούν από την ανθρώπινη αγάπη στην αγάπη, ενός ανώτερου Όντος, όπως είναι ο Χριστός ή και του ίδιου του Θεούֺ αυτή είναι η εξιδανίκευση της συναισθηματικής φάσης. Οι άνθρωποι αυτοί φιλοδοξούν να πετύχουν μέσα τους την ένωση με το Χριστό και μερικοί τους μιλάνε για «μυστικιστικό γάμο». Στην ψυχολογία θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο σκοπός της πνευματικής συνθέσεως είναι η ένωση της προσωπικότητας με το πνευματικό Εγώ, στην οποία ένωση η προσωπικότητα αντιπροσωπεύει τον αρνητικό θυλυκό πόλο, ενώ το πνευματικό Εγώ τον θετικό αρσενικό πόλο. Αυτή η πόλωση αποτελεί πραγματικότητα και όχι απλώς την συμβολική μετάθεση ενός βιολογικού γεγονότος. Είναι μια από τις θεμελιώδεις φάσεις της πνευματικής-υλικής πόλωσης με αντανάκλαση πάνω στο ψυχο-πνευματικό επίπεδο, όπως η σεξουαλική πόλωση αποτελεί την έκφραση της στο σωματικό επίπεδο.

Ας σταματήσωμε για μια στιγμή εδώ, για να ξεκαθαρίσουμε μερικές συγχύσεις και παρεξηγήσεις, που πιθανόν να δημιουργηθούν. Ενώ η πορεία της μεταλλαγής και της εξιδανίκευσης μπορούν συχνά να παρατηρηθούν, δεν μπορούμε απ’ αυτό το γεγονός να καταλήξουμε στο συμπέρασμα και να πούμε ότι όλη η πνευματική αγάπη είναι «απλώς» το προϊόν της εξιδανικευμένης σεξουαλικής ορμής, ότι είναι δυνατό να «εξηγήσουμε» μια ανώτερη ψυχολογική ή πνευματική εκδήλωση, αποδίδοντας την αρχή της σε βιολογικές πηγές ή κίνητρα. Η πραγματική φύση του μυστικισμού, δεν μπορεί να θεωρηθεί σαν ένα προϊόν ή δευτερεύον προϊόν του σεξ, όπως πολλοί ερευνητές υποστηρίζουν. Από το ένα μέρος υπάρχουν εκείνοι των οποίων η ομαλή σεξουαλική ζωή έχει αναχαιτισθεί και όμως δεν δείχνουν καμία τάση προς τον μυστικισμό από το άλλο υπάρχουν περιπτώσεις ανθρώπων, που ζουν μια κανονική σεξουαλική ζωή, δημιουργούν οικογένεια κλπ και ταυτόχρονα παίρνουν μέρος και σε μυστικιστικές εκδηλώσεις.

Η πνευματική ζωή και συνείδηση ανήκει σε ένα καθορισμένο ψυχολογικό επίπεδο και η ποιότητα της είναι ειδική και όχι εξαρτημένη. Οι ενέργειες, που προέρχονται από τη μεταλλαγή, φθάνουν σε αυτό το επίπεδο απ’ τα κάτω, κατά κάποιο τρόπο, και του δίδουν επιπρόσθετη ζωτικότητα και «ζεστασιά» αλλά ούτε δημιουργούν ούτε ερμηνεύουν αυτή την ανώτερη ζωή. Η δημιουργική φάση μπορεί να εξιδανικευθεί σ’ αυτή την «κάθετη» διεύθυνση στο σχηματισμό μιας νέας αναγεννημένης προσωπικότητας. Η ανάπτυξη του «εσωτερικού ανθρώπου» απαιτεί αυτές τις δημιουργικές ενέργειες και ανάλογα με το βαθμό, στον οποίο το άτομο τις χρησιμοποιεί, νέες σφαίρες δραστηριότητας αυξανόμενης έκτασης θα ανοίγονται μπροστά του.

Η δεύτερη κατεύθυνση της πορείας για μεταλλαγή, είναι «οριζόντια» ή εξωτερική. Και δω συναντάμε τρία είδη μεταλλαγής, που αντιστοιχούν στις τρεις φάσεις. Η πρώτη, που μάλλον δε θα μπορούσε να θεωρηθεί σαν πραγματική μεταλλαγή, περιλαμβάνει την υποκατάσταση της σεξουαλικής ηδονής με άλλες ηδονές των αισθήσεων απ’ την απλή ευχαρίστηση της τροφής μέχρι εκείνης της επαφής με τη φύση και στις αισθητικές απολαύσεις με την καλλιέργεια της εκτίμησης του ωραίου με την όραση και την ακοή. Η δεύτερη περιλαμβάνει την επέκταση της αγάπης έτσι, ώστε να παραλάβει ένα αυξημένο αριθμό ατόμων καιֺ η τρίτη παράγει ή ενδυναμώνει καλλιτεχνικές και πνευματικές δραστηριότητες.

Όταν η σωματική σεξουαλική έκφραση της ανθρώπινης αγάπης εμποδίζεται για κάποιο λόγο, οι συναισθηματικές της εκδηλώσεις αυξάνονται και φθάνουν σ’ ένα υψηλό επίπεδο Ιδεώδους «πλατωνικής» αγάπης. Επί πλέον, ανεξάρτητα από τα εμπόδια για την ελεύθερη και πλήρη έκφραση της αγάπης, μια προοδευτική πορεία της μεταλλαγής λαμβάνει χώρα ομαλά και αυθόρμητα σε ζευγάρια, που ζουν μια αρμονική συζυγική ζωή. Στην αρχή επικρατούν οι σεξουαλικές και οι έντονες συναισθηματικές εκδηλώσεις της αγάπης, αλλά μετά από χρόνια αυτή, η γεμάτη πάθος, φάση μειώνεται σιγά σιγά και μετατρέπεται σε ένα τρυφερό αίσθημα αυξάνοντας την αμοιβαία κατανόηση, εκτίμηση και εσωτερική επικοινωνία.

Η αγάπη-ενέργεια που προέρχεται από τη σεξουαλική εξιδανίκευση μπορεί να ξεπερνά την αγάπη ενός ατόμου. Ευρύνεται αυτή σε ομόκεντρους κύκλους ή σφαίρες, περιλαμβανομένης ακόμη μεγαλύτερες ομάδες ανθρώπινων υπάρξεων. Στη μορφή της ευσπλαχνίας καταναλίσκεται σε κείνους που υποφέρουνֺ μετά υφίσταται μια περαιτέρω εξιδανίκευση και αποβαίνει μια κινητήρια δύναμη για κοινωνική και φιλανθρωπική δραστηριότητα. Η εξιδανικευμένη αγάπη-ενέργεια μπορεί επίσης να εκδηλωθεί σαν φιλία για κείνους, με τους οποίους έχουμε μια κοινή βάση κατανόησης, σκοπών και δραστηριότητας. Τελικά μπορεί να προχωρήσει ακόμη παρά πέρα, μέχρις ότου ακτινοβολεί σαν αδελφική αγάπη πάνω σ’ όλα τα ανθρώπινα όντα και πάνω σε όλα τα ζώντα πλάσματα.

Το τρίτο είδος, περιλαμβάνει τη μεταλλαγή των σεξουαλικών ενεργειών σε δημιουργικές δραστηριότητες, καλλιτεχνικής ή πνευματικής φύσεως. Η παρακάτω γνώμη ενός απ’ τους μεγάλους φιλοσόφους, του Αρθούρου Σοπενχάουερ, ενισχύει την άποψη αυτή.
«Στις μέρες και τις ώρες, κατά τις οποίες η τάση για φιληδονία είναι ισχυρότερη… τότε ακριβώς και οι ανώτερες πνευματικές ενέργειες… είναι επίσης ικανές να εγερθούν ισχυρά. Οι πνευματικές αυτές ενέργειες είναι αδρανείς, όταν η ανθρώπινη συνείδηση υποχωρή μπρος στην άμετρη επιθυμία, αλλά με μια καλή προσπάθεια η κατεύθυνση της μπορεί να μεταβληθεί και τότε η ανθρώπινη συνείδηση είναι απασχολημένη με τις ανώτερες δραστηριότητες του πνεύματος και όχι με τις κατώτερες και βασανιστικές επιθυμίες».

Φαίνεται ότι υπάρχει μια μεγάλη ομοιότητα ανάμεσα στις σεξουαλικές και τις πνευματικές ενέργειες, που δρουν σε διαφορετικά επίπεδα της ανθρώπινης ύπαρξης. Η καλλιτεχνική δημιουργία προσφέρει μια πολύ ικανοποιητική διέξοδο για εξιδανίκευση και τέτοια περιστατικά βρίσκονται αρκετά στη ζωή των μεγάλων καλλιτεχνών, συγγραφέων και συνθετών. Ένας από αυτούς, που κατέχει ξεχωριστή θέση, είναι ο Ριχάρδος Βάγκνερ. Όπως είναι γνωστό, ο Βάγκνερ αγαπούσε κάποτε παράφορα μια παντρεμένη γυναίκα, τη Ματθίλδη Βέσεντοκ, στην οποία παρέδιδε μαθήματα μουσικής και στην οποία βρήκε μια κατανόηση και μια αφοσίωση στη μεγαλοφυΐα του, κάτι που δεν βρήκε στην πρώτη του γυναίκα Μίνα. Μετά από σύντομο χρονικό διάστημα απεφάσισαν ν΄ απαρνηθούν την ολοκλήρωση της αγάπης τους και ο Βάγκνερ έφυγε από τη Ζυρίχη και πήγε στη Βενετία. Στην αρχή η απελπισία του τον οδήγησε πολλές φορές σε σκέψεις αυτοκτονίας, αλλά γρήγορα ξαναβρήκε τον εαυτό του και κάθισε και έγραψε το κείμενο και τη μουσική της όπερας Τριστάνος και Ιζόλδη και με μια δημιουργική φρενίτιδα θα έλεγε κανείς τελείωσε την όπερα σε λίγους μήνες. Κατά την περίοδο αυτή έγραψε πολλές επιστολές στη Ματθίλδη και κράτησε γι’ αυτήν ένα ημερολόγιο. Τα γράμματα και το ημερολόγιο δημοσιεύτηκαν μετά το θάνατο του. Σ’ αυτά μπορεί να δει κανείς την εξασθένηση του πάθους του, όπως το διοχέτευε σιγά σιγά στην ποίηση και στη μουσική της όπεράς του. Η ολοκλήρωση του έργου τον βρήκε τόσο απαλλαγμένο, ώστε έγραψε στη Ματθίλδη σύντομα και περισσότερο τυπικά γράμματα και της έκανε και μια σύντομη επίσκεψη καθαρά φιλική. Το ότι ο Βάγκνερ ήταν ενήμερος αυτής της πορείας της εξιδανίκευσης και ενσυνείδητα την ενδυνάμωνε, φαίνεται από ένα γράμμα που έστειλε στη Λίστ: «Αφού στη ζωή μου ποτέ δεν απόλαυσα την αληθινή ευτυχία της αγάπης, επιθυμώ να υψώσω ένα μνημείο, στο πιο όμορφο όνειρο, στο οποίο αυτή η αγάπη θα βρει την πλήρη ικανοποίηση από την αρχή ως το τέλος. Θα γράψω την όπερα "Τριστάνος και Ιζόλδη"».

Η μεταλλαγή και η εξιδανίκευση είναι επομένως μια αυθόρμητη πορεία, που μπορεί όμως να είναι ενσυνείδητη και σκόπιμα ενδυναμωμένη. Στην τελευταία περίπτωση υπάρχει μεγάλο πεδίο για την ικανοποιητική εφαρμογή των γεγονότων και των νόμων διακριβωμένων και επανευρεθέντων απ’ τη σύγχρονη δυναμική ψυχολογία και για τη χρησιμοποίηση πρακτικών μεθόδων, που να βασίζονται σ’ αυτούς.

Να μερικές πρακτικές μέθοδοι για τέτοιες εφαρμογές:
1. Ένας σταθερός ενσυνείδητος έλεγχος του κινήτρου, που πρόκειται να μεταλλαχθεί, κατά τον οποίο εντούτοις, πρέπει να καταβάλλεται προσπάθεια να αποφεύγεται κάθε καταδίκη ή φόβος αυτού, πράγμα που θα κατέληγε στην απώθησή του στο ασυνείδητο. Έλλειψη καταδίκης του κινήτρου αυτού καθ’ αυτού, δε σημαίνει φυσικά έλλειψη κατανόησης της σοβαρής ευθύνης, που έχει κάποιος προς τις συνέπειες, ατομικές και κοινωνικές, για την ανεξέλεγκτη έκφρασή του. Ο έλεγχος αυτός μπορεί να βοηθηθεί από απλές, φυσικές κινήσεις, όπως ζωηρές μυϊκές δραστηριότητες και ειδικές αναπνευστικές ασκήσεις, αλλά ο πιο αποτελεσματικός και ταυτόχρονα ο πιο ανώτερος τρόπος ελέγχου των σεξουαλικών κινήτρων είναι η αποδοχή και η αναγνώριση κάθε ανθρώπινης ύπαρξης σαν ενός «Συ», άξιου κάθε σεβασμού και όχι σαν ενός «κάτι» για ικανοποίηση της ηδονής μας, σαν ένα «αυτός» που πρέπει να κυριαρχηθεί και να εξερευνηθεί. Αυτή η ορθή σχέση και η ακίνδυνη συμπεριφορά προς τους συνανθρώπους μας, αυτός ο σεβασμός προς τον άνθρωπο αποτελούν τη βάση κάθε πνευματικής αντίληψης της ζωής. Έχει τούτο τονισθή αρκετά από τον Martin Buber στο βιβλίο του «Εγώ και Εσύ».

2. Η πραγματική απελευθέρωση, ανάπτυξη και έκφραση των ποικίλων φάσεων της προσωπικής και πνευματικής αγάπης για το σύντροφο μαςֺ αγάπη για τους άλλους, αρχίζοντας από εκείνους, που είναι πιο κοντά μας και προχωρώντας να συμπεριλάβει αυξανόμενο αριθμό ανθρώπινων υπάρξεων σε κάθε ευρυνόμενο κύκλο. Η έμφαση πρέπει να δίνεται στην έκφραση της αγάπηςֺ στην κατανόηση και συνεργασία με αλτρουιστικές ανθρωπιστικές δραστηριότητες μέσω μιας κατανόησης και εκτίμησηςκαι μέσω της συμπάθειας προς όλους εκείνους που υποφέρουν (και ας σκεφτούμε όσους βρίσκονται στα νοσοκομεία, στα άσυλα και στις φυλακές) και της αγάπης κατευθυνόμενης προς τα άνω ή προς τα ανώτατα όντα και προς τον ύψιστον.

3. Η σκόπιμη προβολή του διαφέροντος φιλοδοξίας και ενθουσιασμού προς την κατεύθυνση ενός δημιουργικού έργου, μέσα στο οποίο μπορούν να διοχετευθούν όλες οι ενέργειες ενός ανθρώπου. Ποικίλες μέθοδοι για δημιουργική έκφραση μπορούν να χρησιμοποιηθούν γι’ αυτό το σκοπό, όπως το σχέδιο, η συγγραφή, η κίνηση και όλα τα είδη της ερευνητικής και της δημιουργικής δραστηριότητας.

4. Η χρησιμοποίηση συμβόλων. Τα σύμβολα ασκούν μια δυνατή, ελκυστική δύναμη πάνω σ’ όλες τις ενέργειες, συνειδητές και ασυνείδητες, και ειδικά ενδυναμώνουν την πορεία της μεταλλαγής. Ο Γιούγκ στο βιβλίο του «Προσφορές στην Αναλυτική Ψυχολογία» (1928) έγραφε: «Ο ψυχολογικός μηχανισμός, ο οποίος μετατρέπει ενέργεια, είναι το σύμβολο». Υπάρχει μια μεγάλη ποικιλία συμβόλων, που έχουν αναγωγική επίδραση και που μπορεί να εξυπηρετήσει αυτήν την πορεία, κατά την οποία ιδεώδεις ανθρώπινες υπάρξεις ή «μοντέλα» απαρτίζουν μια σπουδαία τάξη. Δυο απ’ αυτούς τους ιδανικούς τύπους που διαφέρουν μεταξύ τους και που κατά κάποιο τρόπο ο ένας είναι αντίθετος από τον άλλο, αρμόζουν αντίστοιχα στους άνδρες και στις γυναίκες. Ένας άνδρας μπορεί να οραματισθεί έναν ήρωα, ή ένα Θεάνθρωπο όν, όπως είναι ο Χριστός, ή μπορεί να χρησιμοποιήσει τη μορφή μιας ιδανικής γυναίκας, όπως είναι η Βεατρίκη του Δάντη ή η Παναγία. Αντίθετα η γυναίκα μπορεί να πάρει σα μοντέλο τον ανώτερο τύπο της γυναικείας φύσης, που μπορεί να συλλάβει η φαντασία της ή μια μορφή του ιδανικού άνδρα. Η επίδραση τέτοιων «μορφών»εκφράζεται θαυμάσια στο Ινδικό ρητό: «Ο Γκάγκας (ο ιερός ποταμός) εξαγνίζει όταν τον βλέπουμε και τον εγγίζουμε, αλλά οι Άγιοι εξαγνίζουν όταν τους ενθυμούμεθα».

Ένα απλό και αποτελεσματικό σύμβολο είναι το φυτό λωτός, που μετατρέπει τη λάσπη και το νερό της μικρής λίμνης σε ευαίσθητη ουσία και στο όμορφο και χρωματιστό λουλούδι του. Αυτό γίνεται με την ενυπάρχουσα στο φυτό ζωτικότητα και με τη ζωογόνο ενέργεια των ακτίνων του ήλιου. ΟDesoille στην θεραπευτική του μέθοδο του καθοδηγούμενου ονειροπολήματος (1945) χρησιμοποιεί συμβολική προς τα άνω κίνηση με σκοπό την μεταλλαγή και την εξιδανίκευση. Ο Kretschmer (1951) έχει συγκεντρώσει διάφορους τύπους εικόνων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την ενδυνάμωση της πορείας για εξιδανίκευση.
Αλλά αναγωγικά σύμβολα μπορούν να δημιουργηθούν αυθόρμητα στα όνειρα και στο ελεύθερο σχέδιο. Ο Γιούγκ και οι οπαδοί του E. Harding (1947), F. Wickes (1948) και άλλοι, έχουν κάνει μια εκτενή μελέτη και εφαρμογή αυτών των συμβόλων.

5. Στενή ψυχολογική επικοινωνία με άτομα ή ομάδες, που έχουν οραματισθεί ή προσπαθούν να οραματισθούν τον ίδιο σκοπό. Όπως υπάρχουν χημικοί καταλύτες, έτσι υπάρχουν και «ανθρώπινοι καταλύτες», των οποίων η επίδραση, η ακτινοβολία και η «ατμόσφαιρα» που δημιουργούν, διευκολύνει πάρα πολύ, τους ψυχολογικούς μετασχηματισμούς.

Η σπουδαιότητα και η αξία της μεταλλαγής και της εξιδανίκευσης όχι μόνον των σεξουαλικών ενεργειών, αλλά και των άλλων ορμών πρέπει να γίνη γνωστή πλατύτερα, και οι μέθοδοι που τις βάζουν σε πράξη, να βρουν περισσότερη εφαρμογή, στην αγωγή, στην ψυχοθεραπεία και σ’ όλες τις προσπάθειες για αυτοπραγμάτωση και πνευματική ανάπτυξη. Η πορεία της μεταλλαγής και της εξιδανίκευσης μπορεί να συγκριθεί με τον έλεγχο της ροής του νερού των μεγάλων ποταμών, που εμποδίζει τις κατ’ επανάληψη καταστρεπτικές πλημμύρες ή το σχηματισμό ανθυγιεινών βάλτων κατά μήκος των οχθών του. Ενώ μέρος του νερού επιτρέπεται να ξεχειλίζει ελεύθερα στην φυσική του ροή, εκείνο που μένει κατευθύνεται με κατάλληλη διοχέτευση σε κατάλληλους μηχανισμούς, που μετασχηματίζουν την ενέργειά του σε ηλεκτρισμό, που χρησιμοποιείται σαν κινητήρια δύναμη στη βιομηχανία και σε άλλους σκοπούς.Κατά παράλληλο τρόπο και τα ενσυνείδητα κίνητρα, που προκαλούν τόση μεγάλη στενοχώρια στο άτομο και τόσες κοινωνικές διαταραχές μπορούν να αποβούν, όταν ελέγχονται κανονικά και διοχετεύονται, πηγές δραστηριότητας, που έχουν μεγάλη ανθρώπινη και πνευματική αξία.

( ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ www.solon.org.gr )

Περισσότερα... »

Κέρκυρα, 08.08.2009